Empresyonizm nedir?

Empresyonizm nasıl ortaya çıktı?

19. yüzyılın ortasında Fransa’da bir ressamın tanınmasının neredeyse tek yolu, Güzel Sanatlar Akademisi’nin denetimindeki resmî Salon sergisine kabul edilmekti. Salon jürisi tarihî, mitolojik ve dinî konuları, pürüzsüz yüzeyli ve özenle bitirilmiş tabloları tercih ediyordu. Monet, Pierre-Auguste Renoir, Camille Pissarro, Alfred Sisley, Edgar Degas ve Berthe Morisot gibi genç ressamlar ise gündelik hayatı, kır manzaralarını ve kent yaşamını, gözün o an gördüğü gibi resmetmek istiyordu. Eserleri sık sık reddedilen bu sanatçılar, sonunda kendi sergilerini düzenlemeye karar verdiler.

İlk ortak sergi Nisan 1874’te Paris’te, fotoğrafçı Nadar’ın Boulevard des Capucines’teki eski atölyesinde açıldı. Sergide yer alan Monet tablosunun adı Impression, soleil levant yani İzlenim, Gün Doğumu idi. Eleştirmen Louis Leroy, bu tablodan yola çıkarak yazdığı alaycı yazıda katılımcılara “izlenimciler” dedi. Küçümsemek amacıyla kullanılan sözcük kısa sürede akımın kendi adı oldu. Grup 1874-1886 arasında toplam sekiz ortak sergi düzenledi.

Empresyonist resmin özellikleri nelerdir?

• Işık ve anlık etki: Konunun kendisinden çok, belli bir saatte ve havada nasıl göründüğü önemlidir. Monet aynı saman yığınlarını ve Rouen Katedrali’nin cephesini farklı saatlerde defalarca resmetti.
• Açık havada çalışma: Ressamlar atölyeden çıkıp doğrudan doğada, “en plein air” denilen yöntemle çalıştı.
• Görünür fırça darbeleri: Kısa, hızlı ve birbirinden ayrı fırça izleri yüzeyde bilerek bırakıldı; yakından bakıldığında lekeler, uzaktan bakıldığında bütün bir görüntü algılanır.
• Saf ve parlak renkler: Renkler paletteki karışımdan çok tuval üzerinde yan yana konarak izleyicinin gözünde karışır.
• Renkli gölgeler: Gölgeler siyah ya da kahverengi yerine mavi ve mor tonlarla verildi.
• Gündelik konular: Kafeler, tren garları, nehir kıyıları, dans salonları ve bahçeler resmin konusu oldu.

Hangi gelişmeler empresyonizmi mümkün kıldı?

Akımın doğuşunda teknik gelişmelerin de payı büyüktür. Daha önce ressamlar pigmentleri atölyede kendileri öğütüp yağla karıştırmak zorundaydı. 19. yüzyılda vidalı kapaklı metal tüplerde satılan hazır boyalar yaygınlaştı; bu da boyaların kolayca taşınıp açık havada kullanılmasını sağladı. Yeni üretilen sentetik pigmentler daha parlak renklere ulaşmayı kolaylaştırdı. Demiryolunun yaygınlaşması Paris’teki ressamların Seine kıyısındaki kasabalara ve Normandiya sahiline kolayca gitmesine olanak verdi. Fotoğrafın icadı ise resmi birebir benzerlik kurma zorunluluğundan kısmen kurtardı ve anlık görüntü fikrini gündeme getirdi. Japon baskı resimlerinin Avrupa’ya ulaşması da beklenmedik kadrajlar ve düz renk alanları konusunda ressamları etkiledi.

Paris’in kendisi de değişiyordu. Geniş bulvarlar, yeni parklar, kafeler ve tiyatrolarla yeniden düzenlenen kent, burjuva sınıfının boş zaman etkinlikleriyle dolu yeni bir görsel dünya sunuyordu. Empresyonistler bu modern yaşamı, tarih resminin kahramanlık sahneleri kadar resmedilmeye değer buldu. Böylece resmin konusu, geçmişin büyük olaylarından şimdinin sıradan anlarına kaydı.

Empresyonizmin önemli temsilcileri kimlerdir?

Empresyonizmin etkisi resimle sınırlı kalmadı. Müzikte Debussy ve Maurice Ravel, belirsiz armoniler ve renkli tınılarla çalıştıkları için “empresyonist besteciler” olarak anılır; Debussy bu etiketi sevmese de terim yerleşmiştir.

Empresyonizmden sonra ne geldi?

1880’lerin ortasından itibaren bazı ressamlar empresyonizmin ışık arayışını korurken daha sağlam bir yapı, daha güçlü bir duygu ya da bilimsel bir renk düzeni aradı. Bu ressamlara sonradan “post-empresyonistler” dendi. Paul Cézanne doğadaki biçimleri geometrik hacimlere indirgeyerek kübizme zemin hazırladı. Vincent van Gogh yoğun renk ve kıvrımlı fırça darbeleriyle duyguyu öne çıkardı. Paul Gauguin düz renk alanları ve simgesel anlatımı tercih etti. Georges Seurat ise renkleri küçük noktalar hâlinde yan yana koyduğu noktacılık (puantilizm) tekniğini geliştirdi.

Empresyonizm hakkında sık yapılan yanılgılar

En yaygın karışıklık Monet ile Manet arasındadır. Édouard Manet genç empresyonistleri etkileyen ve onlarla dost olan bir ressamdı, ancak grubun ortak sergilerine hiç katılmadı ve resmî Salon’da kabul görmeyi tercih etti. İkinci yanılgı, bütün empresyonistlerin açık havada çalıştığıdır; Degas atölyede çalışmayı sürdürdü ve kendini daha çok gerçekçi olarak tanımladı. Üçüncü yanılgı, akımın baştan beri beğenildiğidir; ilk sergiler alaycı eleştirilerle karşılandı ve tablolar uzun süre düşük fiyatlarla satıldı. Bugün dünyanın en çok ziyaret edilen müzelerinden Paris’teki Orsay Müzesi, empresyonist eserlerin en zengin koleksiyonlarından birine sahiptir.

Son bir not: empresyonist tabloların “yarım kalmış” ya da “özensiz” olduğu düşüncesi de yanıltıcıdır. Görünür fırça izleri bilinçli bir tercihti; ressamlar hızla değişen ışığı kaçırmamak için çabuk çalışıyor, ancak renk ilişkilerini dikkatle kuruyordu. Monet’nin bazı tablolarına atölyede yıllarca geri dönmesi, bu kendiliğinden görünen resimlerin arkasında uzun bir emek bulunduğunu gösterir.