Güneş sisteminde kaç gezegen var?

Gezegenler Güneş’e uzaklığına göre nasıl sıralanır?

Güneş sistemindeki sekiz gezegen, Güneş’ten dışarıya doğru şu sırayla dizilir: Merkür, Venüs, Dünya, Mars, Jüpiter, Satürn, Uranüs ve Neptün. Bu sıralamayı akılda tutmak için okullarda çeşitli kodlamalar kullanılır, ancak asıl önemli olan, sıralamanın iki farklı gezegen ailesini ortaya koymasıdır. İlk dört gezegen Güneş’e yakın, küçük ve kayalık dünyalardır; son dört gezegen ise çok daha uzakta, çok daha büyük ve katı bir yüzeyi olmayan devlerdir.

Mars ile Jüpiter arasındaki geniş boşlukta asteroit kuşağı yer alır. Bu kuşak, iki gezegen ailesini birbirinden ayıran doğal bir sınır gibi düşünülebilir. Neptün’ün ötesinde ise Kuiper Kuşağı denen, buzlu küçük cisimlerle dolu bir bölge başlar; Plüton da bu bölgenin en tanınmış üyesidir.

Karasal gezegenler ile dev gezegenler arasındaki fark nedir?

Merkür, Venüs, Dünya ve Mars’a karasal ya da iç gezegenler denir. Bu gezegenlerin kayalık bir kabuğu, metal ağırlıklı bir çekirdeği ve üzerinde yürünebilecek katı bir yüzeyi vardır. Boyutları görece küçüktür ve uydu sayıları azdır: Merkür ile Venüs’ün hiç uydusu yoktur, Dünya’nın bir, Mars’ın ise iki küçük uydusu bulunur.

Jüpiter ve Satürn gaz devleri olarak adlandırılır; büyük ölçüde hidrojen ve helyumdan oluşurlar. Uranüs ile Neptün ise içlerinde su, amonyak ve metan gibi donmuş maddeleri daha yüksek oranda barındırdıkları için buz devleri olarak ayrı bir grupta değerlendirilir. Dört dev gezegenin de katı bir yüzeyi yoktur, hepsinin halka sistemi vardır ve onlarca uyduya sahiptirler. Uydu sayıları yeni keşiflerle sık sık güncellendiği için ezberlenecek kesin bir sayı yerine, en kalabalık uydu ailesinin Satürn’e ait olduğunu bilmek daha kalıcı bir bilgidir.

Plüton neden artık gezegen sayılmıyor?

Plüton, 1930 yılında Amerikalı gökbilimci Clyde Tombaugh tarafından keşfedildi ve yaklaşık 76 yıl boyunca Güneş sisteminin dokuzuncu gezegeni olarak okutuldu. 1990’lardan itibaren Neptün’ün ötesinde Plüton’a benzeyen çok sayıda buzlu cisim bulunmaya başlandı. 2005’te keşfedilen Eris’in Plüton’la hemen hemen aynı büyüklükte olduğunun anlaşılması, gökbilimcileri bir karar vermeye zorladı: ya bu cisimlerin hepsine gezegen denecek ya da gezegen kavramı yeniden tanımlanacaktı.

Uluslararası Astronomi Birliği (IAU), 2006 yılında Prag’da yaptığı genel kurulda bir gök cisminin gezegen sayılabilmesi için üç koşul belirledi:

1. Güneş’in çevresinde yörüngede dolanmalı.
2. Kendi kütle çekimi sayesinde neredeyse küresel bir biçim almış olmalı.
3. Yörüngesinin çevresini benzer büyüklükteki diğer cisimlerden temizlemiş olmalı.

Plüton ilk iki koşulu sağlar, ancak yörüngesini Kuiper Kuşağı’ndaki sayısız cisimle paylaştığı için üçüncü koşulu karşılamaz. Bu nedenle cüce gezegen olarak sınıflandırıldı. Böylece gezegen sayısı dokuzdan sekize indi.

Cüce gezegenler hangileridir?

Cüce gezegen, ilk iki koşulu sağlayan ama yörüngesini temizleyemeyen ve bir başka gezegenin uydusu olmayan gök cismidir. NASA’nın da benimsediği sınıflandırmaya göre IAU’nun tanıdığı beş cüce gezegen vardır: asteroit kuşağındaki Ceres ile Neptün ötesindeki Plüton, Haumea, Makemake ve Eris. Bilim insanları, Kuiper Kuşağı ve daha uzak bölgelerde bu sınıfa girebilecek başka cisimlerin de bulunduğunu düşünür; dolayısıyla cüce gezegen listesinin ileride uzaması mümkündür.

Plüton’un küçümsenecek bir dünya olmadığını da belirtmek gerekir. NASA’nın New Horizons aracı 2015’te Plüton’un yakınından geçerek buzul ovaları, dağları ve ince bir atmosferi olan şaşırtıcı derecede hareketli bir yüzey fotoğrafladı. Plüton’un Charon, Styx, Nix, Kerberos ve Hydra adlı beş uydusu vardır.

Sık yapılan yanılgılar

• Plüton yok edildi ya da kayboldu: Plüton’un kendisinde hiçbir değişiklik olmadı; yalnızca sınıflandırması değişti.
• Gezegenler düz bir çizgi üzerinde dizilir: Sıralama yalnızca ortalama uzaklığı gösterir. Gezegenler farklı hızlarda dolandıkları için gökyüzünde aynı hizaya nadiren gelir.
• Ay da bir gezegendir: Ay, Dünya’nın çevresinde dolandığı için bir uydudur; gezegen tanımına girmez.
• Güneş sistemi Neptün’de biter: Neptün son gezegendir, fakat Güneş’in çekim etkisi Kuiper Kuşağı’nın ve çok daha uzaktaki Oort Bulutu’nun ötesine kadar uzanır.

Gezegenlerin hepsi Güneş’in çevresinde aynı yönde dolanır ve yörüngeleri kabaca aynı düzlemde yer alır. Bu ortak düzen, Güneş sisteminin yaklaşık 4,6 milyar yıl önce dönen tek bir gaz ve toz diskinden oluştuğu görüşünü destekleyen en güçlü ipuçlarından biridir. Güneş’e yakın bölgede yalnızca kaya ve metal yoğunlaşabildiği için küçük karasal gezegenler, daha soğuk dış bölgede ise buzların da katıldığı büyük çekirdekler ve onların çevresinde toplanan gazlarla dev gezegenler oluşmuştur.

Kısacası, gezegen sayısı sorusunun güncel ve resmî cevabı sekizdir. Plüton ise Güneş sisteminin en ilgi çekici cüce gezegeni olarak araştırılmaya devam etmektedir.