Nazım Hikmet kimdir?

Nazım Hikmet’in hayatı nasıl geçti?

Nazım Hikmet, babası Hikmet Bey’in görevli olduğu Selanik’te dünyaya geldi. Asıl adı Mehmet Nazım’dır; soyadı kanunundan sonra Ran soyadını aldı. Valilik yapmış ve şiirle de ilgilenmiş büyükbabası Mehmed Nâzım Paşa ile ressam annesi Ayşe Celile Hanım, onun sanatla erken tanışmasında etkili oldu. İlk öğrenimini İstanbul’da tamamladıktan sonra Heybeliada Bahriye Mektebi’ne geçti ve buradan güverte subayı olarak mezun oldu, ancak sağlık sorunları nedeniyle 1920’de ordudan ayrıldı.

Kurtuluş Savaşı yıllarında Anadolu’ya geçti, Bolu’da kısa bir süre öğretmenlik yaptı. Ardından Moskova’ya giderek 1922-1924 yılları arasında öğrenim gördü. Türkiye’ye döndükten sonra hayatının önemli bir kısmı siyasi görüşleri nedeniyle açılan davalar, tutukluluklar ve hapis cezalarıyla geçti. 1938’de iki ayrı davada toplam yirmi sekiz yıl hapis cezasına çarptırıldı; cezasını İstanbul, Çankırı ve Bursa cezaevlerinde çekti. Yurt içinde ve dışında başlatılan kampanyaların ardından çıkan af kanunuyla Temmuz 1950’de, yaklaşık on iki buçuk yıl sonra serbest kaldı.

1951’de gizlice yurt dışına çıktı ve aynı yıl Türk vatandaşlığından çıkarıldı. Hayatının son on iki yılını Doğu Avrupa ülkeleri ve Sovyetler Birliği arasında yolculuk ederek geçirdi. 3 Haziran 1963’te Moskova’da kalp krizi sonucu öldü. Türk vatandaşlığı, ölümünden 46 yıl sonra, Ocak 2009’da Bakanlar Kurulu kararıyla iade edildi.

Şiirinin dönemleri ve özellikleri nelerdir?

Nazım Hikmet şiire hece ölçüsüyle başladı. Bahriye Mektebi’ndeki hocası Yahya Kemal’in düzelttiği ilk şiiri “Hâlâ Serviliklerde Ağlıyorlar mı?” 1918’de Yeni Mecmua’da yayımlandı. Bu ilk dönemde hece şairleriyle yakın ilişki içindeydi ve tasavvufi esintiler taşıyan şiirler de yazdı.

Moskova’da Rus şair Vladimir Mayakovski’nin uzunlu kısalı, merdiven biçiminde dizilen dizelerinden etkilendi. 1922’de yazdığı “Açların Gözbebekleri” serbest tarzdaki ilk denemesi sayılır. 1928’de yayımlanan ilk şiir kitabı 835 Satır ile başlayan dönemde şiiri biçim ve içerik bakımından radikal bir yenilik taşıdı. Onun şiirinin genel özellikleri şöyle sıralanabilir:

• Ölçü ve uyak kalıplarını bırakarak serbest ölçüyü Türk şiirine yerleştirdi.
• Dizeleri merdiven biçiminde dizerek okuma ritmini görsel olarak da kurdu.
• Halk şiirinin söyleyişini, divan şiirinin ses özelliklerini ve Dede Korkut hikâyelerindeki anlatım tarzını kendi diliyle birleştirdi.
• Destan, manzum hikâye, senaryo ve tiyatro tekniklerini şiire taşıdı.
• Toplumsal konuların yanında aşk, özlem, umut ve ölüm temalarını da işledi.

Olgunluk döneminin başlangıcı kabul edilen Simavna Kadısıoğlu Şeyh Bedreddin Destanı (1936), önceki denemelerinden süzülmüş bir biçim ve söyleyişi gösterir. Cezaevi yıllarında yazmaya başladığı Memleketimden İnsan Manzaraları ise şiir, roman, senaryo ve tarihi harmanlayan, II. Meşrutiyet’ten 1940’lara uzanan bir toplum panoramasıdır.

Başlıca eserleri hangileridir?

Eserlerinin önemli bir kısmı Türkiye’de uzun süre basılamadı ve 1965’ten sonra yeniden yayımlanmaya başladı. Bu yüzden bazı kitaplarının yazılış ve yayımlanış tarihleri arasında yıllar vardır. Kurtuluş Savaşı Destanı da yazılışından çok sonra, 1965’te kitap olarak çıktı.

Türk şiirindeki yeri nedir?

Nazım Hikmet, Türk şiirinde serbest ölçüyü kalıcı biçimde ve geniş okur kitlesine ulaşacak biçimde yerleştiren şair olarak kabul edilir. Kendisinden sonraki kuşağın toplumcu gerçekçi şairleri onu öncü olarak gördü. Şiirleri pek çok dile çevrilmiş, dünyada en çok tanınan Türk şairlerinden biri olmuştur. Şiirlerinin bir kısmı bestelenerek geniş kitlelere ulaşmıştır. 1930’larda bazı yerleşik şair ve yazarları hedef alan “Putları Yıkıyoruz” adlı yazı dizisi de edebiyat ortamında uzun süre tartışılmıştır.

Cezaevi yılları, şairin üretiminin en verimli dönemlerinden biri oldu. Bursa Cezaevi’nde kaldığı sırada genç mahkûmlarla edebiyat ve resim üzerine çalıştığı bilinir; daha sonra romancı olarak tanınacak Orhan Kemal de onunla bu cezaevinde tanışmış ve ondan etkilenmiştir. Bu dönemde yazdığı mektuplar ve şiirler, yalnızlık, özlem ve umut duygularını yalın bir dille aktarır. Nazım Hikmet’in şiirlerindeki gündelik konuşma diline yakın söyleyiş, ondan sonra gelen pek çok şairin dilini de etkilemiştir.

Sık yapılan yanılgılar

“Nazım Hikmet hiç hece ölçüsü kullanmadı.” İlk şiirlerini hece ölçüsüyle yazdı; serbest ölçüye 1920’lerde geçti. Rubailer gibi eserlerinde ise klasik bir nazım şeklini kendi anlayışıyla yeniden yorumladı.

“Kuvâyi Milliye ile Kurtuluş Savaşı Destanı farklı eserlerdir.” Bunlar aynı eserin farklı baskılarda kullanılan adlarıdır.

“Nazım Hikmet İstanbul’da doğdu.” İstanbul’da büyümüş olsa da doğum yeri o dönem Osmanlı toprağı olan Selanik’tir. Selanik bugün Yunanistan sınırları içindedir.