Dünyanın en büyük ülkesi hangisidir?

Yüzölçümüne göre en büyük 10 ülke

Aşağıdaki değerler kara ve iç suları birlikte içeren toplam yüzölçümüdür. Farklı kaynaklar ölçüm yöntemine göre küçük farklar verebilir.

Listedeki ilk altı ülke ile yedinci sıradaki Hindistan arasında iki katından fazla fark vardır. Kazakistan, denize kıyısı olmayan ülkeler arasında en büyüğüdür. Cezayir ise Afrika’nın en büyük ülkesidir.

Rusya’nın coğrafi özellikleri

Rusya, batıda Baltık Denizi’nden doğuda Pasifik Okyanusu’na kadar uzanır. Ülke, Ural Dağları ile ikiye ayrılır: Batıda kalan Avrupa Rusyası, toprakların daha küçük bölümünü oluşturmasına rağmen nüfusun ve büyük şehirlerin çoğunu barındırır. Doğudaki geniş Sibirya ise seyrek nüfuslu, ormanlarla ve donmuş topraklarla kaplı bir bölgedir. Ortalama yüksekliği yaklaşık 1.500 m olan Ural Dağları, Avrupa ile Asya arasındaki geleneksel sınırın bir parçası kabul edilir.

• Baykal Gölü: Sibirya’da yer alan, yaklaşık 1.642 m derinliğiyle dünyanın en derin tatlı su gölüdür ve UNESCO Dünya Mirası listesindedir.
• Elbruz Dağı: Kafkasya’daki 5.642 m yüksekliğindeki bu dağ, ülkenin en yüksek noktasıdır ve birçok kaynakta Avrupa’nın en yüksek dağı olarak gösterilir.
• Hazar Denizi kıyısı: Deniz seviyesinin yaklaşık 28 m altındaki bu kıyı, ülkenin en alçak noktasıdır.
• Saat dilimleri: Ülke 11 saat dilimine yayılır; tamamı kesintisiz kara toprakları üzerindedir.

Rusya’nın 14 ülkeyle kara sınırı vardır. Bu sayıya, ülkenin anakarasından ayrı olan Kaliningrad bölgesinin komşuları Polonya ve Litvanya da dahildir. Ülkenin kuzey kıyıları Arktik Okyanusu’na açılır ve uzun bir kıyı şeridi oluşturur.

Rusya’nın bu kadar geniş bir alana yayılmasının tarihsel bir arka planı vardır. Moskova merkezli devlet, 16. yüzyıldan itibaren doğuya doğru genişleyerek Ural Dağları’nı aştı ve Sibirya’yı adım adım topraklarına kattı. Bu genişleme 17. yüzyılda Pasifik kıyılarına ulaştı. Ülke, bugün dünya üzerinde doğudan batıya en geniş alana yayılan devlettir; batı ucundan doğu ucuna gidildiğinde 11 saat dilimi geçilir.

Bu büyüklük ülkeye zengin doğal kaynaklar sağlar. Rusya, büyük doğal gaz ve petrol yataklarının yanı sıra geniş orman alanları, kömür ve çeşitli maden kaynaklarıyla bilinir. Buna karşın toprakların önemli bölümü sert iklim nedeniyle tarıma ve yerleşime uygun değildir; nüfus büyük ölçüde ülkenin batısında ve güneyindeki daha ılıman alanlarda toplanmıştır.

Yüzölçümü değerleri neden farklı verilir?

Bir ülkenin yüzölçümü hesaplanırken göller, nehirler ve kıyı suları gibi iç suların dahil edilip edilmediği sonucu değiştirir. Ayrıca bazı ülkelerin tartışmalı toprakları vardır; bu toprakların hesaba katılması da sıralamayı etkiler. Örneğin Rusya için 17.075.400 km² gibi daha eski değerler de kaynaklarda görülür. Çin ile ABD’nin üçüncülük sırası da bu tür hesaplama farkları yüzünden bazı listelerde yer değiştirir.

Büyüklük her zaman yüzölçümü mü demektir?

En büyük ülke sorusu genellikle yüzölçümünü kasteder, ancak başka ölçütler de kullanılır. Nüfus bakımından en kalabalık ülke, BM tahminlerine göre 2023’ten bu yana Hindistan’dır; ondan önce bu unvan uzun süre Çin’deydi. Ekonomik büyüklük, kıyı uzunluğu ya da deniz yetki alanı gibi ölçütler başka sıralamalar ortaya çıkarır. En küçük ülke ise yaklaşık 0,44 km² yüzölçümüyle Roma’nın içinde yer alan Vatikan’dır.

Rusya’nın iklimi ve doğal bölgeleri

Bu kadar geniş bir ülkede iklim ve bitki örtüsü kuzeyden güneye belirgin biçimde değişir. Arktik kıyılarında ağaçların yetişemediği, yosun ve likenlerle kaplı tundra uzanır. Bunun güneyinde, dünyanın en geniş iğne yapraklı orman kuşağı olan tayga başlar ve ülkenin çok büyük bir bölümünü kaplar. Güneyde ise ağaçsız, otlarla kaplı bozkırlar yer alır. Ülkenin geniş bir bölümünde toprak yıl boyunca donmuş hâlde kalır; bu kalıcı donmuş toprağa permafrost denir.

Rusya’nın iç kesimlerinde karasal iklim son derece sert yaşanır. Sibirya’daki Verhoyansk ve Oymyakon, Kuzey Yarım Küre’de ölçülen en düşük sıcaklıkların kaydedildiği yerleşimlerdir; buralarda kış sıcaklıkları −60 °C’nin altına inebilmiştir. Ülkenin büyük nehirlerinden Ob, Yenisey ve Lena kuzeye akarak Arktik Okyanusu’na dökülürken Avrupa’nın en uzun nehri Volga, güneye akarak Hazar Denizi’ne ulaşır.

Sık yapılan yanılgılar

• Haritalar Rusya’yı olduğundan büyük gösterir. Yaygın kullanılan Mercator projeksiyonu kutuplara yaklaştıkça alanları büyütür. Bu yüzden Grönland haritada Afrika kadar görünse de Afrika yaklaşık 14 kat büyüktür.
• Rusya tamamen Asya’da değildir; nüfusunun çoğu Avrupa kesiminde yaşar.
• En büyük ülke en kalabalık ülke değildir; Rusya nüfus sıralamasında ilk sıralarda yer almaz.