Dünyanın en yüksek dağı hangisidir?

Everest’in yüksekliği nasıl ölçüldü?

Everest’in dünyanın en yüksek zirvesi olduğu, İngiliz yönetimindeki Hindistan’da yürütülen Büyük Trigonometrik Ölçüm çalışmaları sırasında 1856’da açıklandı. O dönemde ölçümler, uzak gözlem noktalarından açı hesaplarıyla yapılıyordu. Uzun yıllar boyunca resmî kabul gören 8.848 m değeri ise 1954’te Hindistan’ın yaptığı ölçümden geliyordu.

Sonraki yıllarda farklı ölçümler farklı sonuçlar verdi. Çin’in 2005’te açıkladığı yaklaşık 8.844 m değeri, zirvedeki kar ve buz örtüsünü dışarıda bırakan kaya yüksekliğiydi; Nepal ise karın da hesaba katılması gerektiğini savundu. 2015’teki büyük Nepal depreminin dağın yüksekliğini değiştirmiş olabileceği tartışılınca iki ülke ortak bir çalışma yürüttü. Uydu konumlama sistemleri ve yer çekimi ölçümleriyle yapılan bu çalışmanın sonucu, 8 Aralık 2020’de Nepal ve Çin dışişleri bakanlarınca aynı anda açıklandı: kar örtüsü dahil 8.848,86 m. Yeni değer, eski resmî rakamdan yaklaşık 86 cm fazladır.

Everest adını nereden alır?

Dağ, 19. yüzyılda Hindistan Genel Haritacılığı görevini yürütmüş olan İngiliz haritacı George Everest’in adıyla anılır. Ancak bölge halkları dağı çok daha önceden kendi adlarıyla tanıyordu. Tibetçede Chomolungma (Dünyanın Tanrıça Anası anlamında yorumlanır), Nepalcede ise Sagarmatha adı kullanılır. Nepal’deki Sagarmatha Millî Parkı da adını dağdan alır.

Everest, Hint levhası ile Avrasya levhasının milyonlarca yıldır süren çarpışmasıyla yükselen Himalaya sıradağlarının parçasıdır. Bu çarpışma bugün de sürdüğü için bölge hem yükselmeye devam eder hem de güçlü depremlere sahne olur.

Everest’in bulunduğu bölge aynı zamanda dünyanın en yüksek yerleşim alanlarından birine ev sahipliği yapar. Dağın Nepal tarafındaki Khumbu bölgesinde yaşayan Şerpalar, yüksek rakımlı yaşama uyum sağlamış bir topluluktur ve dağcılık seferlerinde rehber ve taşıyıcı olarak kritik rol üstlenir. Tenzing Norgay da bu topluluğun bir üyesiydi. Tırmanışlar Nepal tarafında güneydoğu sırtından, Tibet tarafında ise kuzey sırtından yapılır; her iki güzergâhın da kendine özgü zorlukları vardır.

Dağın tepesinde bulunan kayaçlar arasında, milyonlarca yıl önce okyanus tabanında oluşmuş deniz canlısı fosilleri içeren kireçtaşları da vardır. Bu fosiller, Himalayalar’ı oluşturan kayaçların bir zamanlar deniz altında bulunduğunu ve levha çarpışmasıyla binlerce metre yükseldiğini gösteren güçlü kanıtlardır.

Kıtaların en yüksek zirveleri

Dağcılıkta her kıtanın en yüksek zirvesine çıkmak Yedi Zirve hedefi olarak bilinir. Aşağıdaki tabloda yaygın kabul gören değerler yer alır; bazı zirvelerde kaynaklar birkaç metrelik farklar verebilir.

Avrupa’nın en yüksek dağı konusunda da bir tartışma vardır: Kafkasya’yı Avrupa’ya dahil eden kaynaklar Elbruz’u, dahil etmeyenler Alpler’deki Mont Blanc’ı gösterir. Okyanusya için ise bazı listeler Avustralya anakarasındaki Kosciuszko Dağı’nı esas alır.

Dünyanın en yüksek ikinci dağı hangisidir?

İkinci sırada, Pakistan ile Çin sınırında Karakurum Dağları’nda yer alan 8.611 m yüksekliğindeki K2 bulunur. K2, Everest’ten daha az tırmanılmış ve teknik açıdan çok daha zor kabul edilen bir dağdır. Deniz seviyesinden 8.000 metreyi aşan 14 zirvenin tamamı Asya’da, Himalaya ve Karakurum sıradağlarında yer alır.

Dağlar nasıl oluşur?

Yeryüzündeki büyük dağ sıraları çoğunlukla levha hareketlerinin ürünüdür. Oluşum biçimlerine göre dağlar üç ana grupta incelenir:

• Kıvrım dağları: İki levhanın çarpışmasıyla kayaç katmanlarının sıkışıp kıvrılması ve yükselmesiyle oluşur. Himalayalar, Alpler ve And Dağları bu türün en büyük örnekleridir.
• Kırık (blok) dağları: Yer kabuğunun faylar boyunca kırılması ve bazı blokların yükselip bazılarının çökmesiyle oluşur. Yükselen bloklara horst, çöken alanlara graben denir.
• Volkanik dağlar: Yeryüzüne çıkan lav ve külün üst üste birikmesiyle oluşur. Afrika’nın en yüksek dağı Kilimanjaro ile Japonya’daki Fuji volkanik dağlardır.

Everest tırmanışı bugün de dağcılığın en zorlu hedeflerinden biridir. Deniz seviyesinden 8.000 metrenin üzerindeki kesim, havadaki oksijenin insan vücudu için yetersiz kalması nedeniyle ölüm bölgesi olarak anılır. Tırmanışlar genellikle rüzgârın zayıfladığı kısa hava pencerelerinde, çoğunlukla mayıs ayında yapılır. Nepal tarafındaki güzergâhta Khumbu Buz Şelalesi, hareket eden dev buz blokları nedeniyle en tehlikeli geçitlerden biri olarak bilinir.

Sık yapılan yanılgılar

• Everest her ölçüte göre en yüksek değildir. Tabandan zirveye ölçümde Mauna Kea, Dünya’nın merkezinden uzaklıkta Chimborazo öne geçer.
• Everest’in yüksekliği tek ve değişmez bir sayı değildir. Levha hareketleri, depremler ve kar örtüsü ölçümü etkiler; 8.848,86 m değeri 2020 ölçümüne aittir.
• Everest yalnızca Nepal’de değildir. Zirve, Nepal ile Çin’e bağlı Tibet Özerk Bölgesi arasındaki sınır üzerindedir.