Fransız İhtilali nedir?

Fransız İhtilali öncesinde Fransa’da durum neydi?

18. yüzyıl Fransa’sı, eski rejim olarak adlandırılan ve sınıflar arasındaki eşitsizliğe dayanan bir düzenle yönetiliyordu. Kral mutlak yetkiye sahipti ve gücünü Tanrı’dan aldığına inanılıyordu. Toplum üç zümreye ayrılmıştı ve vergi yükü bu zümreler arasında son derece adaletsiz biçimde dağıtılmıştı.

Üçüncü zümre içindeki burjuvazi, yani zengin tüccarlar, avukatlar ve meslek sahipleri ekonomik olarak güçlenmişti; ancak siyasette söz hakları yoktu. Bu çelişki devrimin en önemli itici güçlerinden biri oldu.

Fransız İhtilali’nin nedenleri nelerdir?

• Mali bunalım: Fransa, Yedi Yıl Savaşları ve Amerikan Bağımsızlık Savaşı’na verdiği destek nedeniyle ağır borç altına girmişti. Saray masrafları da hazineyi zorluyordu.
• Aydınlanma düşüncesi: Montesquieu’nün kuvvetler ayrılığı, Rousseau’nun halk egemenliği ve Voltaire’in din ve düşünce özgürlüğü üzerine fikirleri, eski düzenin meşruiyetini sorgulattı.
• Toplumsal eşitsizlik: Vergi yükünü taşıyan çoğunluğun yönetime katılamaması büyük tepki doğurdu.
• Ekonomik sıkıntılar: 1788’deki kötü hasat ekmek fiyatlarını yükseltti; yoksul halk açlıkla karşı karşıya kaldı.
• Amerikan Devrimi’nin örneği: Amerika’da 1776’da ilan edilen bağımsızlık ve cumhuriyet düzeni, Fransızlara somut bir model sundu.

Devrim nasıl gelişti?

Mali bunalımı aşmak isteyen Kral XVI. Louis, uzun süredir toplanmayan Etats Généraux adlı zümreler meclisini 5 Mayıs 1789’da topladı. Oylamanın zümre başına mı yoksa kişi başına mı yapılacağı konusunda çıkan anlaşmazlık üzerine üçüncü zümre temsilcileri kendilerini Ulusal Meclis ilan etti. 20 Haziran’da bir salonda toplanarak anayasa yapılmadan dağılmayacaklarına yemin ettiler; bu olay Tenis Kortu Yemini olarak bilinir.

Kralın Paris çevresine asker yığması halkı tedirgin etti. 14 Temmuz 1789’da Parisliler, kraliyet otoritesinin sembolü sayılan Bastille Hapishanesi’ni bastı. Bu olay devrimin simgesi oldu ve bugün Fransa’nın ulusal bayramı olarak kutlanır. 26 Ağustos 1789’da kabul edilen İnsan ve Yurttaş Hakları Bildirgesi, insanların özgür ve haklar bakımından eşit doğduğunu ilan etti.

Önemli tarihler

1. 5 Mayıs 1789: Zümreler meclisinin toplanması
2. 14 Temmuz 1789: Bastille’in basılması
3. 26 Ağustos 1789: İnsan ve Yurttaş Hakları Bildirgesi
4. 1791: Anayasal monarşiyi öngören ilk anayasa
5. Eylül 1792: Monarşinin kaldırılması ve cumhuriyetin ilanı
6. 21 Ocak 1793: XVI. Louis’nin idam edilmesi
7. 1793–1794: Robespierre önderliğindeki Terör Dönemi
8. 9 Kasım 1799: Napolyon Bonapart’ın darbesiyle iktidarı ele geçirmesi

Devrimin en sert evresi olan Terör Dönemi’nde, devrim karşıtı olduğundan şüphelenilen binlerce kişi giyotinle idam edildi. Bu dönem, Robespierre’in 1794 yazında devrilip idam edilmesiyle sona erdi. Ardından gelen Direktuvar yönetimi istikrar sağlayamadı ve askerî başarılarıyla ün kazanan Napolyon Bonapart 1799’da yönetimi ele geçirdi.

Fransız İhtilali’nin sonuçları nelerdir?

İhtilal yalnızca Fransa’yı değil, bütün dünyayı etkileyen fikirler ortaya koydu. Etkileri şöyle özetlenebilir:

• Milliyetçilik: Egemenliğin hanedana değil millete ait olduğu fikri yayıldı. Bu düşünce çok uluslu imparatorlukları parçalanma tehlikesiyle karşı karşıya bıraktı.
• Eşitlik ve insan hakları: Kanun önünde eşitlik ve temel haklar kavramları evrensel değerler hâline geldi.
• Mutlak monarşilerin sarsılması: Avrupa’da krallar yetkilerini anayasa ve meclislerle paylaşmak zorunda kaldı.
• Demokrasi ve laiklik: Halk egemenliği, din ile devlet işlerinin ayrılması gibi fikirler güç kazandı.
• Yeni Çağ’ın sonu: Pek çok tarih kitabında 1789, Yeni Çağ’ın sona erip Yakın Çağ’ın başladığı tarih olarak kabul edilir.

Devrim Avrupa’ya nasıl yayıldı?

Fransa’daki gelişmeler Avrupa’nın monarşilerini kaygılandırdı. Avusturya ve Prusya, devrimin kendi ülkelerine sıçramasından korkarak Fransa’ya karşı harekete geçti ve 1792’de devrim savaşları başladı. Fransız orduları bu savaşlarda yalnızca toprak kazanmakla kalmadı, ele geçirdikleri yerlere devrimin fikirlerini de taşıdı. Napolyon döneminde hazırlanan ve 1804’te yürürlüğe giren Medeni Kanun, kanun önünde eşitlik ve mülkiyet hakkı gibi ilkeleri pek çok Avrupa ülkesinin hukukuna kazandırdı.

Fransız İhtilali Osmanlı Devleti’ni nasıl etkiledi?

Milliyetçilik akımı, farklı milletleri bir arada barındıran Osmanlı Devleti’ni en çok etkileyen sonuç oldu. 19. yüzyılda Balkanlar’daki halklar bu düşünceden etkilenerek bağımsızlık hareketleri başlattı. Bu hareketlerden ilk başarıya ulaşan Yunanlılar oldu; Yunanistan 1830’da bağımsızlığını kazandı. Osmanlı yöneticileri bu dağılmayı önlemek için Osmanlıcılık fikrini geliştirdi ve Tanzimat gibi reformlarla tüm tebaaya eşit haklar tanımaya çalıştı.

Sık yapılan yanılgılar

Fransız İhtilali’nin 14 Temmuz 1789’da tek günde gerçekleştiği sanılır; oysa Bastille baskını uzun bir sürecin sembolik anıdır ve devrim yaklaşık on yıl sürmüştür. Ayrıca devrimin hemen bir cumhuriyet kurduğu düşünülür; ilk aşamada anayasal monarşi denenmiş, cumhuriyet ancak 1792’de ilan edilmiştir. Bastille’de devrim sırasında çok az sayıda mahkûm bulunduğu, olayın önemini mahkûm sayısından değil sembolik anlamından aldığı da az bilinen bir gerçektir.