Kalp nasıl çalışır?

Kalbin yapısı nasıldır?

Kalp, göğüs kafesinin ortasında, iki akciğerin arasında bulunan ve büyüklüğü yaklaşık bir yumruk kadar olan içi boş, kaslı bir organdır. Duvarının büyük bölümü yalnızca kalpte bulunan özel bir kas dokusundan, miyokarddan oluşur. Bu kas, iskelet kasları gibi isteğe bağlı çalışmaz; yorulmadan, ritmik biçimde kasılıp gevşer.

Kalbin içi dört odacığa ayrılır. Üstteki iki odacık kulakçık (atriyum), alttaki iki odacık karıncık (ventrikül) adını alır. Sağ ve sol taraflar, bir bölme duvarıyla (septum) birbirinden ayrılır. Bu ayrım önemlidir, çünkü sağ taraf oksijeni azalmış kanı, sol taraf ise oksijence zengin kanı taşır ve iki kan normalde karışmaz.

Kan kalpte hangi yolu izler?

Kanın kalpteki yolculuğu iki ayrı devreden oluşur. Küçük dolaşım (akciğer dolaşımı) kanı oksijenlenmesi için akciğerlere taşır; büyük dolaşım (sistemik dolaşım) ise oksijenli kanı tüm dokulara dağıtır. Adım adım izlendiğinde yol şöyledir:

1. Vücuttan dönen oksijeni azalmış kan, üst ve alt ana toplardamarlarla sağ kulakçığa gelir.
2. Kan, triküspit kapakçıktan geçerek sağ karıncığa iner.
3. Sağ karıncık kasılır ve kanı pulmoner kapakçık üzerinden akciğer atardamarına gönderir.
4. Akciğerlerde kan karbondioksiti bırakır, oksijen alır ve akciğer toplardamarlarıyla sol kulakçığa döner.
5. Kan, mitral kapakçıktan geçerek sol karıncığa iner.
6. Sol karıncık güçlü bir kasılmayla kanı aort kapakçığından aorta, oradan da tüm vücuda pompalar.

Sol karıncığın duvarı sağdakinden belirgin biçimde kalındır. Bunun nedeni, sol karıncığın kanı bütün vücuda, sağ karıncığın ise yalnızca yakındaki akciğerlere göndermesidir.

Kapakçıklar ne işe yarar?

Kalpte dört kapakçık bulunur ve her karıncığın bir giriş, bir çıkış kapakçığı vardır. Kapakçıklar tek yönlü kapı gibi çalışır: Kan ileri doğru itildiğinde açılır, geri kaçmaya çalıştığında kapanır.

Stetoskopla duyulan “güp-güp” sesleri aslında bu kapakçıkların kapanma sesleridir. İlk ses karıncık giriş kapakçıklarının, ikinci ses çıkış kapakçıklarının kapanmasıyla oluşur.

Kalbin elektrik sistemi nasıl çalışır?

Kalbin kasılması dışarıdan bir emir beklemeden, kendi içinde üretilen elektrik sinyalleriyle başlar. Sağ kulakçığın duvarındaki küçük bir hücre topluluğu olan sinüs düğümü (SA düğümü), doğal kalp pili olarak görev yapar. Buradan çıkan sinyal önce iki kulakçığa yayılır ve onların kasılarak kanı karıncıklara itmesini sağlar.

Sinyal daha sonra kulakçıklarla karıncıklar arasındaki atriyoventriküler düğüme (AV düğümü) ulaşır. Bu düğüm sinyali çok kısa bir süre bekletir; bu gecikme karıncıkların kanla tamamen dolmasına zaman tanır. Ardından sinyal, karıncık duvarlarındaki iletim liflerine yayılır ve karıncıklar kasılır. Sinir sistemi ve hormonlar bu ritmi hızlandırıp yavaşlatabilir; örneğin egzersiz sırasında kalp hızı artar, dinlenirken azalır.

Sistol ve diyastol nedir?

Her kalp atımı iki evreden oluşur. Sistol, karıncıkların kasılıp kanı damarlara pompaladığı evredir. Diyastol ise karıncıkların gevşeyip yeniden kanla dolduğu evredir. Tansiyon ölçümünde verilen iki değer de bu evrelere karşılık gelir: Büyük değer sistol sırasındaki, küçük değer diyastol sırasındaki damar basıncını gösterir.

Dinlenme hâlindeki bir yetişkinde nabız dakikada 60 ile 100 atım arasında kabul edilir. Dakikada ortalama 70 atım hesabıyla kalp bir günde yaklaşık 100 bin kez atar. Kalp kası da çalışmak için oksijene ihtiyaç duyar; bu ihtiyaç aortun hemen başından çıkan sağ ve sol koroner arterlerle karşılanır.

Kalbin dışını perikard adlı iki katlı bir zar torbası sarar. Bu zarın katları arasındaki ince sıvı tabakası, kalbin her atımda çevresindeki dokulara sürtünmeden hareket etmesini sağlar. Kalbin iç yüzeyini ise endokard adlı ince bir tabaka döşer; kapakçıklar da bu tabakanın kıvrımlarından oluşur. Böylece kalp duvarı içten dışa endokard, miyokard ve perikard olmak üzere üç katmanlı bir yapı gösterir.

Kalpten çıkan kan, giderek incelen bir damar ağı boyunca ilerler. Aort önce büyük atardamarlara, onlar da küçük atardamarlara ayrılır. En ince damarlar olan kılcal damarlarda oksijen ve besin maddeleri dokulara geçer, karbondioksit ve atıklar kana alınır. Kılcal damarlardan toplanan kan önce küçük, sonra büyük toplardamarlarla yeniden kalbe döner. Bu kapalı devre sayesinde kan, vücudu dolaşıp aynı noktaya geri gelir.

Sık yapılan yanılgılar

“Toplardamarlardaki kan mavidir.” Kan hiçbir zaman mavi değildir. Oksijeni azalmış kan koyu kırmızıdır; damarların deri altında mavimsi görünmesi, ışığın deriden geçerken farklı dalga boylarının farklı biçimde emilmesinden kaynaklanır.

“Atardamarlar hep temiz kan taşır.” Akciğer atardamarı bu kuralın istisnasıdır; kalpten çıktığı için atardamar sayılır ama oksijeni azalmış kan taşır. Akciğer toplardamarları ise oksijenli kanı kalbe getirir. Atardamar ve toplardamar ayrımı kanın içeriğine göre değil, akış yönüne göre yapılır. Kişisel sağlık soruları için hekime danışılmalıdır.