Kan grupları nelerdir?

Kan grubunu ne belirler?

Alyuvarların yüzeyinde, hücrenin kimlik kartı gibi işleyen protein ve şeker yapıları bulunur. Bağışıklık sistemi bu yapılara antijen der. Bir kişinin kan grubu, alyuvarlarında hangi antijenlerin bulunduğuna göre adlandırılır. Kan plazmasında ise kişinin kendi alyuvarlarında bulunmayan antijenlere karşı hazır antikorlar dolaşır.

Bu antijen-antikor ilişkisi kan nakli açısından belirleyicidir. Uyumsuz bir kan verildiğinde alıcının antikorları yabancı alyuvarlara bağlanır, onların kümelenmesine ve parçalanmasına yol açar. Bu nedenle nakilden önce hem kan grubu belirlenir hem de çapraz uyum testi yapılır.

ABO sisteminde gruplar nasıl ayrılır?

ABO sistemi iki antijene, A ve B antijenine dayanır. Bir kişinin alyuvarlarında yalnızca A antijeni, yalnızca B antijeni, ikisi birden ya da hiçbiri bulunabilir. Plazmadaki antikorlar da buna göre şekillenir:

Tablo, gruplar arasındaki uyumu da açıklar. 0 grubunun alyuvarlarında A veya B antijeni bulunmadığı için bu alyuvarlar alıcının antikorlarıyla tepkimeye girmez. AB grubunun plazmasında ise anti-A ya da anti-B bulunmadığından bu kişiler ABO açısından tüm grupların alyuvarlarını alabilir.

Rh faktörü nedir?

Rh sistemi, alyuvar yüzeyindeki bir başka protein grubuna dayanır. Bu protein (en önemlisi D antijeni) bulunan kişiler Rh pozitif, bulunmayan kişiler Rh negatif olarak adlandırılır. Rh adı, ilk araştırmalarda kullanılan Rhesus maymunlarından gelir.

ABO sisteminden önemli bir farkı vardır: Rh negatif bir kişinin kanında doğuştan anti-D antikoru bulunmaz. Bu antikor, ancak kişi Rh pozitif kanla karşılaştıktan sonra oluşabilir. MedlinePlus’ın özetlediği kurala göre Rh pozitif kişiler Rh pozitif ya da Rh negatif kan alabilirken, Rh negatif kişilere yalnızca Rh negatif kan verilir.

Kan grupları nasıl keşfedildi?

Kan nakli denemeleri yüzyıllar boyunca öngörülemez sonuçlar verdi. Avusturyalı bilim insanı Karl Landsteiner, 1901’de farklı kişilerden alınan kanları karıştırdığında bazı örneklerin kümelendiğini, bazılarının ise kümelenmediğini gösterdi. Bu gözlemden yola çıkarak bugün A, B ve 0 olarak bilinen grupları tanımladı. Daha nadir görülen AB grubu, bir yıl sonra onun çalışma arkadaşları Alfred von Decastello ve Adriano Sturli tarafından tanımlandı.

Landsteiner bu çalışmasıyla 1930 Nobel Fizyoloji veya Tıp Ödülü’nü aldı. Daha sonra Alexander Wiener ile birlikte Rh faktörünü de ortaya koydu. Bu keşifler, kan naklini güvenli bir tıbbi uygulamaya dönüştüren temel adımlar oldu.

Landsteiner’in keşfinin önemi yalnızca nakille sınırlı kalmadı. Kan gruplarının kalıtım kurallarına uyması, bu özelliği erken dönem genetik çalışmalarının ilk somut örneklerinden biri hâline getirdi. Kan grupları uzun yıllar boyunca adli tıpta ve soy bağı araştırmalarında da kullanıldı; günümüzde bu alanlarda DNA analizleri çok daha kesin sonuç verdiği için ön plana geçmiştir.

Kan grubu nasıl kalıtılır?

Kan grubu, anne ve babadan gelen genlerle belirlenir. ABO geninin üç yaygın biçimi (aleli) vardır: A, B ve 0. A ve B alelleri birbirine karşı eş baskındır; ikisi bir arada bulunduğunda kişi AB grubu olur. 0 aleli ise çekiniktir; kişinin 0 grubu olması için her iki ebeveynden de 0 aleli alması gerekir.

• A grubundaki bir kişinin genotipi AA ya da A0 olabilir.
• B grubundaki bir kişinin genotipi BB ya da B0 olabilir.
• AB grubunun genotipi yalnızca AB’dir.
• 0 grubunun genotipi yalnızca 00’dır.

Bu nedenle A grubu iki ebeveynin 0 grubu bir çocuğu olabilir: Her iki ebeveyn de A0 genotipindeyse çocuğa birer 0 aleli geçebilir. Benzer biçimde A grubu bir ebeveyn ile B grubu bir ebeveynin çocuğu, ebeveynlerin genotipine bağlı olarak A, B, AB ya da 0 grubundan herhangi biri olabilir.

Rh faktörünün kalıtımı da benzer bir mantıkla işler. Rh pozitifliği sağlayan gen baskındır. Rh negatif bir kişinin, her iki ebeveynden de Rh negatif geni almış olması gerekir. Bu yüzden iki Rh pozitif ebeveynin Rh negatif bir çocuğu olabilir; iki Rh negatif ebeveynin çocuğu ise Rh negatif olur.

Kan gruplarının toplumdaki dağılımı da coğrafyaya göre değişir. Bazı bölgelerde 0 grubu, bazılarında A grubu en yaygın gruptur. AB grubu ise dünyanın hemen her yerinde en az görülen ABO grubudur.

Sık yapılan yanılgılar

“0 grubu herkese kan verebilir, iş bu kadar basit.” “Genel verici” ifadesi yalnızca alyuvarlar için ve özellikle 0 Rh negatif kan için geçerlidir. Plazma naklinde durum tersine döner; AB plazması genel verici kabul edilir. Ayrıca ABO ve Rh dışında onlarca kan grubu sistemi bulunduğundan uygulamada her nakil öncesinde uyum testi yapılır.

“Kan grubu kişiliği belirler.” Kan grubuyla kişilik özellikleri arasında bilimsel olarak gösterilmiş bir bağ yoktur. Kan grubunun anlamı biyolojiktir ve en çok nakil ile organ uyumu açısından önem taşır. Kişisel sağlık soruları için hekime danışılmalıdır.