Maraton neden 42,195 km?

Maraton adı nereden geliyor?

Maraton adını, Atina’nın kuzeydoğusundaki Marathon ovasından alır. MÖ 490’da burada Atinalılar ile Persler arasında yapılan Marathon Savaşı, Atinalıların zaferiyle sonuçlanmıştı. Sonradan yayılan bir efsaneye göre bir haberci, zafer haberini vermek için Marathon’dan Atina’ya kadar koştu, şehre vardığında “Sevinin, kazandık!” diyerek yere yığıldı ve öldü. Bu habercinin adı kaynaklarda Pheidippides ya da Philippides olarak geçer; Plutarkhos gibi yazarlar ise farklı bir isimden söz eder.

Tarihçiler bu ünlü anlatının sonradan süslenmiş bir efsane olduğunu düşünür. Heredot’un aktardığı daha eski anlatıda Pheidippides, savaştan önce yardım istemek için Atina’dan Sparta’ya koşmuştur; Marathon’dan Atina’ya yapılan ölümcül koşu bu anlatıda yer almaz. Yine de efsane, modern çağda yeni bir yarışın doğmasına ilham verdi.

İlk Olimpiyat maratonu ne kadar uzundu?

1896’da Atina’da ilk modern Olimpiyat Oyunları hazırlanırken, Fransız dilbilimci Michel Bréal antik efsaneyi canlandıracak bir koşunun programa alınmasını önerdi. Böylece 10 Nisan 1896’da Marathon kasabasından Atina’daki Panathinaiko Stadı’na uzanan yaklaşık 40 kilometrelik bir yarış düzenlendi. Yarışı Yunan atlet Spiridon Louis kazandı. Louis stada yaklaştığında tribünlerden yükselen “Bir Yunanlı geliyor!” sesleri, Olimpiyat tarihinin en coşkulu anlarından biri olarak kayda geçti.

İlk yıllarda maratonun sabit bir mesafesi yoktu. Her ev sahibi şehir parkuru kendi coğrafyasına göre belirliyor, mesafe genellikle 40 kilometre civarında oluyordu. 1900 ve 1904 Oyunları’nda koşulan maratonlar da birbirinden farklı uzunluklardaydı.

1908 Londra’da ne oldu?

1908 Londra Olimpiyatları’nda maraton, Windsor Kalesi’nin doğu terasından başlatıldı ve Londra’daki White City Stadı’nda, kraliyet locasının tam önünde bitirildi. Bu iki nokta arasındaki parkur ölçüldüğünde ortaya 26 mil 385 yarda, yani 42.195 metre çıktı. Mesafenin özel bir tarihî ya da sportif anlamı yoktu; tamamen parkurun başlangıç ve bitiş noktalarının seçiminden doğmuştu.

Bu yarış, Olimpiyat tarihinin en dramatik bitişlerinden birine de sahne oldu. Aşırı sıcakta koşulan yarışta İtalyan Dorando Pietri stada ilk giren atlet oldu, ancak bitkinlikten birkaç kez yere düştü. Görevlilerin yardımıyla çizgiyi geçti, fakat bu yardım nedeniyle diskalifiye edildi. Altın madalya, kendisinden yaklaşık yarım dakika sonra yardımsız bitiren ABD’li Johnny Hayes’e verildi. Pietri ise kazanan kişiden daha çok hatırlanan bir sembol hâline geldi.

Dorando Pietri’nin dramı, maratonun ne kadar acımasız bir yarış olduğunu dünyaya gösterdi ve yarışa duyulan ilgiyi büyük ölçüde artırdı. 1908’den sonra pek çok ülkede maraton yarışları düzenlenmeye başlandı; bu yarışların çoğu, Londra’daki ünlü parkurun uzunluğunu örnek aldı.

42,195 km ne zaman resmî mesafe oldu?

1908’den sonra da birkaç yıl boyunca farklı mesafeler denendi. Örneğin 1912 Stockholm ve 1920 Anvers Oyunları’ndaki maratonlar 42,195 km’den farklıydı. Sonunda Uluslararası Atletizm Federasyonu (IAAF, bugünkü World Athletics) 1921’de 1908 Londra mesafesini resmî maraton uzunluğu olarak kabul etti. Olimpiyatlarda bu mesafe 1924 Paris Oyunları’ndan bu yana kesintisiz kullanılmaktadır.

Maraton hakkında sık yapılan yanılgılar

• “42,195 km, Marathon ile Atina arasındaki gerçek mesafedir.” Hayır. İki yer arasındaki yol yaklaşık 40 km’dir; 42,195 km 1908 Londra parkurundan gelir.
• “Son 195 metre kraliçe istediği için eklendi.” Bitişin kraliyet locasının önüne yerleştirildiği doğrudur; ancak başlangıç yerinin kraliyet ailesinin isteğiyle seçildiğine dair yaygın hikâyenin doğru olmadığı belirtilir.
• “Kadın maratonu baştan beri Olimpiyatlardaydı.” Hayır. Kadınlar maratonu Olimpiyat programına ilk kez 1984 Los Angeles Oyunları’nda girdi.
• “Efsanedeki haberci Atina’dan Sparta’ya değil, Marathon’dan Atina’ya koştu.” Heredot’un aktardığı en eski anlatıda Pheidippides’in yardım istemek için Atina’dan Sparta’ya koştuğu yazılıdır. Marathon’dan Atina’ya koşup ölen haberci hikâyesi, yüzyıllar sonra yazılan kaynaklarda ortaya çıkar. Bugünkü yaklaşık 246 kilometrelik Spartathlon ultra maratonu bu daha eski anlatıdan esinlenir.

Bugün dünyanın dört bir yanındaki şehir maratonları da aynı mesafeyi kullanır. Bu sayede farklı parkurlarda koşulan derecelerin karşılaştırılması mümkün olur; ancak rekorların tanınması için parkurun belirli ölçüm ve eğim kurallarına uyması gerekir.

Dünyada ve Türkiye’de maraton geleneği nasıl gelişti?

1896 Atina’daki yarışın hemen ardından maraton, Olimpiyat dışındaki şehir yarışlarına da ilham verdi. 1897’den beri düzenlenen Boston Maratonu, dünyanın her yıl kesintisiz koşulan en eski maratonu olarak bilinir. 20. yüzyılın ikinci yarısında New York, Londra, Berlin, Chicago ve Tokyo gibi şehirlerde düzenlenen büyük maratonlar on binlerce amatör koşucuyu bir araya getiren halk etkinliklerine dönüştü.

Türkiye’de ise ilk kez 1979’da koşulan İstanbul Maratonu, parkuru Boğaz Köprüsü üzerinden Asya’dan Avrupa’ya geçtiği için “kıtalar arası maraton” olarak tanınır. Bu özellik, yarışı dünyada benzeri az bulunan maratonlardan biri yapar ve her yıl hem seçkin atletleri hem de binlerce amatör koşucuyu bir araya getirir.