Paralimpik Oyunlar nedir?

“Paralimpik” kelimesi ne anlama gelir?

Uluslararası Paralimpik Komitesi’nin (IPC) açıklamasına göre “Paralimpik” sözcüğü, Yunanca “yanında, paralelinde” anlamına gelen “para” ön eki ile “Olimpik” sözcüğünün birleşiminden oluşur. Bu ad, Paralimpik Oyunlar’ın Olimpiyatlara paralel bir organizasyon olduğunu ve iki hareketin yan yana var olduğunu anlatır. Sözcüğün “paraplejik” (belden aşağısı felçli) kelimesinden türediği yaygın bir yanılgıdır; ilk dönemlerde böyle bir çağrışım bulunsa da resmî açıklama “paralel” anlamını esas alır.

Paralimpik hareket nasıl başladı?

Paralimpik hareketin kökeni, İkinci Dünya Savaşı’nda omurilik yaralanması geçiren askerlerin tedavisine dayanır. Alman doğumlu nörolog Dr. Ludwig Guttmann, 1944’te İngiltere’deki Stoke Mandeville Hastanesi’nde bir omurilik yaralanmaları merkezi kurdu. Guttmann, sporun bu hastaların fiziksel ve psikolojik iyileşmesinde önemli bir rol oynayabileceğine inanıyordu ve sporu rehabilitasyon programının bir parçası hâline getirdi.

29 Temmuz 1948’de, yani Londra Olimpiyat Oyunları’nın açılış töreninin yapıldığı gün, Guttmann tekerlekli sandalye kullanan sporcular için ilk yarışmayı düzenledi. “Stoke Mandeville Oyunları” adı verilen bu etkinlikte 16 yaralı kadın ve erkek asker okçulukta yarıştı. Tarihin tesadüfü değil bilinçli bir seçimdi: Guttmann, engelli sporcuların yarışmasını Olimpiyatlarla aynı güne denk getirerek güçlü bir mesaj vermek istemişti.

1952’de Hollandalı eski askerlerin harekete katılmasıyla oyunlar uluslararası bir nitelik kazandı ve Uluslararası Stoke Mandeville Oyunları doğdu. Stoke Mandeville bu nedenle bugün Paralimpik hareketin doğduğu yer olarak anılır. Bir hastane bahçesinde bir avuç sporcuyla başlayan bu girişim, sonraki on yıllarda dünyanın en büyük spor organizasyonlarından birine dönüşecekti.

İlk Paralimpik Oyunlar nasıl geçti?

Stoke Mandeville Oyunları zamanla Paralimpik Oyunlar’a dönüştü. IPC’nin kabulüne göre ilk resmî Paralimpik Oyunlar, 18–25 Eylül 1960’ta, Roma Olimpiyatları’nın kapanışından altı gün sonra yine Roma’da düzenlendi. O dönem bu organizasyon “9. Uluslararası Stoke Mandeville Oyunları” adıyla anılıyordu; “Paralimpik” adı sonradan geriye dönük olarak kullanıldı. Oyunları Guttmann ile İtalyan nöroşirürji uzmanı Dr. Antonio Maglio birlikte organize etti.

IPC’nin Roma 1960 sayfasına göre oyunlarda omurilik yaralanması olan sporcular sekiz spor dalında, 114 yarışmada mücadele etti. Bu dallar şunlardı:

• Para okçuluk
• Para atletizm
• Dartçılık (okçuluk ile dartın birleşimi)
• Bilardo (snooker)
• Para yüzme
• Para masa tenisi
• Tekerlekli sandalye eskrimi
• Tekerlekli sandalye basketbolu

Oyunların açılışında yaklaşık 5.000 seyirci sporcuları selamladı. Kafile geçişinde hareketin kurucu ülkesi olarak Büyük Britanya en önde yürüdü; ev sahibi İtalya ise madalya sıralamasının zirvesinde yer aldı.

Paralimpik hareket nasıl büyüdü?

İlk yıllarda yalnızca omurilik yaralanması olan sporcular yarışabiliyordu. 1964’te kurulan Uluslararası Engelliler Spor Örgütü (ISOD), görme engelli, ampute ve serebral palsili sporcular gibi Stoke Mandeville çatısına giremeyen gruplara da yarışma imkânı sağladı. Böylece Paralimpik Oyunlar zamanla çok daha geniş bir sporcu kitlesini kapsayan bir organizasyona dönüştü. Hareketin bugünkü yönetim organı olan IPC ise 22 Eylül 1989’da Almanya’nın Düsseldorf kentinde kâr amacı gütmeyen uluslararası bir kuruluş olarak kuruldu.

Paralimpik Oyunlar Olimpiyatlardan nasıl ayrılır?

Paralimpik Oyunlar, Olimpiyatların bir alt kategorisi değil, kendi yönetim yapısına sahip ayrı bir organizasyondur. Olimpiyatları Uluslararası Olimpiyat Komitesi (IOC), Paralimpik Oyunlar’ı ise IPC yönetir. Oyunlarda adil rekabet için “sınıflandırma” sistemi kullanılır: Sporcular, yetersizliklerinin spor performansını ne ölçüde etkilediğine göre sınıflara ayrılır ve benzer düzeydeki sporcular birbiriyle yarışır.

İki hareket ayrı yönetilse de zamanla birbirine yakınlaştı. 1988 Seul’den itibaren Paralimpik Oyunlar, Olimpiyatlarla aynı şehirde ve aynı tesislerde düzenlenmeye başladı. 2001’de IOC ile IPC arasında imzalanan anlaşmayla, Olimpiyatlara aday olan şehrin Paralimpik Oyunlar’ı da üstlenmesi ilkesi benimsendi. Bugün bir şehir Olimpiyat ev sahipliğini kazandığında, birkaç hafta sonra Paralimpik Oyunlar’a da ev sahipliği yapar.

Paralimpik hareketin kendi sembolü de vardır. Olimpiyat halkalarının yerine kırmızı, mavi ve yeşil renkli üç kavisli şekilden oluşan “Agitos” kullanılır. Latince “hareket ediyorum” anlamına gelen bu sembol, Paralimpik sporcuların hareket ve azim ruhunu anlatır.

Paralimpik Oyunlar’ın programı da zaman içinde çok genişledi. 1960’ta sekiz dalla başlayan oyunlarda bugün tekerlekli sandalye tenisi, goalball, oturarak voleybol ve para bisiklet gibi çok sayıda dal yer alır. Bazı dallar, örneğin goalball, yalnızca görme engelli sporcular için tasarlanmıştır.

Sık yapılan yanılgılar

• “Paralimpik ile Özel Olimpiyatlar aynı şeydir.” Yanlış. Özel Olimpiyatlar (Special Olympics) zihinsel yetersizliği olan bireylere yönelik ayrı bir harekettir ve farklı bir kuruluş tarafından düzenlenir.
• “İlk Paralimpik Oyunlar 1964 Tokyo’da yapıldı.” Yanlış. IPC, 1960 Roma’yı ilk resmî Paralimpik Oyunlar olarak kabul eder.
• “Paralimpik adı paraplejiden gelir.” IPC’ye göre ad, “paralel” anlamındaki “para” ön ekinden gelir.