Shakespeare kimdir?

Shakespeare’in hayatı hakkında neler biliniyor?

Shakespeare’in hayatına dair bilgiler, vaftiz, evlilik ve mülk kayıtları gibi belgelerden gelir; bu nedenle pek çok ayrıntı bilinmemektedir. Folger Shakespeare Kütüphanesi’ne göre Shakespeare, Londra’nın yaklaşık 160 kilometre kuzeybatısındaki Stratford-upon-Avon’da 26 Nisan 1564’te vaftiz edilmiştir. Babası John Shakespeare eldiven ve deri işleriyle uğraşan varlıklı bir esnaf, annesi Mary Arden ise tanınmış bir ailedendi. William, ailenin hayatta kalan en büyük çocuğuydu.

1582’nin sonlarında, 18 yaşındayken 26 yaşındaki Anne Hathaway ile evlendi. Çiftin ilk çocukları Susanna, ardından 1585’te ikizler Hamnet ve Judith doğdu. Tek oğlu Hamnet 1596’da 11 yaşında öldü. Shakespeare ailesi Stratford’da yaşarken o, tiyatro hayatının merkezi olan Londra’da çalıştı; ne zaman Londra’ya taşındığı kesin olarak bilinmez.

Shakespeare Londra’da hem oyuncu hem oyun yazarı hem de ortak olarak Lord Chamberlain’s Men adlı topluluğun içinde yer aldı. Topluluk, Kral I. James’in himayesine girince 1603’ten itibaren King’s Men adını aldı. 1599’da inşa edilen Globe Tiyatrosu, topluluğun en tanınan sahnesi oldu. Shakespeare bu ortaklıktan elde ettiği gelirle Stratford’daki büyük evlerden biri olan New Place’i 1597’de satın aldı. 23 Nisan 1616’da Stratford’da öldü; ölüm nedeni bilinmemektedir.

Shakespeare’in oyunları hangi türlere ayrılır?

Shakespeare’in oyunları genellikle üç ana gruba ayrılır. Son dönem oyunlarından bazıları ise “romans” adıyla ayrı bir grup olarak da incelenir.

Hamlet, Othello, Kral Lear ve Macbeth, Shakespeare’in “büyük trajedileri” olarak anılır. Bu oyunlarda kıskançlık, iktidar hırsı, intikam, kararsızlık ve vicdan gibi temalar, karakterlerin iç dünyası derinlemesine işlenerek ele alınır. Othello’nun olayları Kıbrıs’ta geçer ve oyun Venedik ile Osmanlı arasındaki çekişmeyi arka plan olarak kullanır.

Hamlet, babasının ölümünün ardından amcasının tahta çıkıp annesiyle evlendiği Danimarka prensinin intikam ve kararsızlık hikâyesidir; “Olmak ya da olmamak” diye bilinen ünlü iç konuşma bu oyundadır. Romeo ve Juliet, birbirine düşman iki Veronalı ailenin çocuklarının aşkını ve trajik sonunu anlatır. Macbeth, kehanetlerle kışkırtılan bir komutanın tahta çıkmak için işlediği cinayetleri ve ardından gelen vicdan azabını işler. Bu oyunların konuları Shakespeare’in kendi buluşu değildir; o, eski tarihlerden, İtalyan öykülerinden ve önceki oyunlardan aldığı malzemeyi yeniden kurgulayarak özgün eserlere dönüştürmüştür.

Soneleri ve şiirleri nelerdir?

Shakespeare yalnızca oyun yazarı değil, aynı zamanda önemli bir şairdir. 1609’da toplu olarak yayımlanan 154 sonesi, aşk, zaman, güzelliğin geçiciliği ve sanatın kalıcılığı gibi temaları işler. Bu soneler, üç dörtlük ve bir beyitten oluşan biçimleri nedeniyle “Shakespeare sonesi” ya da “İngiliz sonesi” adıyla anılır. Bunların yanında Venus ve Adonis ile Lucretia’nın Irzına Geçilmesi adlı uzun anlatı şiirleri de vardır.

Shakespeare neden bu kadar önemli?

• Dil üzerindeki etkisi: İngilizcede bugün de kullanılan pek çok deyim ve kelimenin ilk kez onun eserlerinde yazılı olarak kullanıldığı kabul edilir.
• Karakter derinliği: Hamlet’in kararsızlığı ya da Macbeth’in vicdan azabı gibi iç çatışmalar, modern psikolojik karakter anlayışının öncüleri arasında görülür.
• Evrensel temalar: Aşk, kıskançlık, iktidar ve ölüm gibi temalar, oyunların farklı kültürlerde ve çağlarda yeniden yorumlanmasını sağlar.
• Sahne geleneği: Oyunları dört yüzyılı aşkın süredir dünyanın her yerinde sahnelenmekte, sinemaya ve operaya uyarlanmaktadır.

Ölümünden yedi yıl sonra, 1623’te, King’s Men topluluğundaki arkadaşları oyunlarını First Folio adıyla tek ciltte topladı. Bu derleme yapılmasaydı oyunlarının bir kısmı büyük olasılıkla kaybolacaktı. Shakespeare’in eserleri Türkçeye de defalarca çevrilmiş ve Türk tiyatrolarında sık sahnelenmiştir. Doğduğu Stratford-upon-Avon kasabası bugün her yıl çok sayıda ziyaretçiyi ağırlayan bir kültür merkezidir; doğduğu ev müze olarak korunmakta, kasabada oyunları düzenli olarak sahnelenmektedir. 23 Nisan, onun ve İspanyol yazar Cervantes’in ölüm yıl dönümüyle ilişkilendirilerek UNESCO tarafından Dünya Kitap ve Telif Hakkı Günü olarak kutlanmaktadır.

Sık yapılan yanılgılar

“Shakespeare’in doğum günü kesin olarak 23 Nisan’dır.” Belgelenen tarih vaftiz tarihi olan 26 Nisan’dır. 23 Nisan geleneksel olarak kabul edilen doğum günüdür ve aynı zamanda ölüm tarihidir.

“Oyunlarını başkaları yazdı.” Shakespeare’in oyunlarını başka birinin yazdığı yönünde çeşitli iddialar ileri sürülmüştür. Ancak edebiyat tarihçilerinin büyük çoğunluğu, dönemin belgelerine dayanarak oyunların Stratford’lu Shakespeare’e ait olduğunu kabul eder. Bazı oyunlarını dönemin diğer yazarlarıyla birlikte yazdığı ise bilinmektedir.

“Romeo ve Juliet bir komedidir.” Oyun aşk temalı olsa da iki gencin ölümüyle biten bir trajedidir. Shakespeare’in komedileri ise genellikle karışıklıkların çözülmesi ve evliliklerle mutlu biçimde sona erer.