Telefonu kim icat etti?

Telefon fikri nereden doğdu?

19. yüzyılın ortasında uzak mesafeli iletişimin en hızlı yolu telgraftı. Telgraf, mesajları Mors alfabesiyle kısa ve uzun sinyallere çevirerek tel üzerinden gönderiyordu; ancak insan sesini taşıyamıyordu. Mucitlerin önündeki soru, konuşmanın havada oluşturduğu titreşimleri elektrik akımındaki dalgalanmalara çevirip karşı tarafta yeniden sese dönüştürmenin mümkün olup olmadığıydı.

Alexander Graham Bell bu soruya beklenmedik bir yoldan ulaştı. İskoçya’da doğan Bell, ailesinden gelen bir gelenekle konuşma ve işitme üzerine çalışıyor, ABD’de işitme engellilere öğretmenlik yapıyordu. Aynı zamanda tek bir telden birden fazla telgraf mesajını aynı anda göndermeyi amaçlayan “harmonik telgraf” üzerinde deneyler yürütüyordu. Bu deneyler, farklı frekanslardaki titreşimlerin elektrikle taşınabileceğini gösterdi ve onu sesin kendisini iletme fikrine yöneltti.

Telefonun çalışma ilkesi, sesin bir zarı titreştirmesine dayanır. Konuşan kişinin sesi vericideki ince bir zarı titreştirir, bu titreşim devredeki elektrik akımında aynı biçimde dalgalanmalar oluşturur. Akım tel boyunca karşı tarafa ulaştığında alıcıdaki mıknatıs ve zar, bu dalgalanmaları yeniden havada titreşime, yani sese çevirir. Bell’in önemli kavrayışı, kesik kesik sinyaller yerine sesin biçimini taklit eden sürekli değişen bir akım kullanılması gerektiğiydi.

Patent yarışı nasıl sonuçlandı?

Telefon tarihinin en çok konuşulan anı 14 Şubat 1876’dır. Bell’in avukatları o gün ABD Patent Ofisi’ne başvurusunu teslim etti. Aynı gün, birkaç saat sonra Elisha Gray de benzer bir cihaz için “caveat” adı verilen bir ön bildirim sundu. Caveat, tam bir patent başvurusu değil, “bu fikir üzerinde çalışıyorum” anlamına gelen bir niyet beyanıydı.

Patent, 7 Mart 1876’da 174.465 numarasıyla Bell’e verildi. Belgedeki ifade, sesi “havadaki titreşimlere benzeyen elektriksel dalgalanmalar” yoluyla iletme yöntemini tarif ediyordu. Bu patent, tarihin en değerli patentlerinden biri olarak anılır.

• 14 Şubat 1876: Bell’in patent başvurusu ve Gray’in caveat bildirimi
• 7 Mart 1876: Bell’e patent verilmesi
• 10 Mart 1876: İlk anlaşılır cümlenin iletilmesi
• Haziran 1876: Philadelphia’daki Yüzüncü Yıl Fuarı’nda tanıtım
• Temmuz 1877: Bell Telephone Company’nin kurulması
• 1888: ABD Yüksek Mahkemesi’nin Bell’in önceliğini onaylaması

İlk telefon konuşmasında ne söylendi?

Patentin alınmasından üç gün sonra, 10 Mart 1876’da Bell, yan odadaki yardımcısı Thomas Watson’a cihaz üzerinden seslendi: “Bay Watson, buraya gelin, sizi görmek istiyorum.” Watson sesi alıcıdan duyup odaya geldiğinde, telefonla iletilen ilk anlaşılır cümle tarihe geçmiş oldu. Bu deneyde kullanılan verici, sıvı içine daldırılmış bir iğnenin titreşimle direnci değiştirmesi prensibine dayanıyordu.

Cihaz aynı yıl Philadelphia’da düzenlenen ve ABD’nin bağımsızlığının yüzüncü yılını kutlayan fuarda sergilendi. Bilim insanlarının ve ziyaretçilerin ilgisi, telefonun bir laboratuvar merakı olmaktan çıkıp ticari bir ürüne dönüşmesini hızlandırdı.

Bell’den önce telefon üzerinde çalışan var mıydı?

Telefon, tek bir dâhinin aniden bulduğu bir icat değildir; pek çok kişinin aynı soruya kafa yorduğu bir dönemin ürünüdür. Bu nedenle “ilk” tartışması bugün de sürer.

Meucci’nin durumu özellikle dikkat çekicidir. Maddi sıkıntılar nedeniyle ön başvurusunu 1874’ten sonra yenileyemedi. ABD hükümeti 1887’de Bell’in patentini sahtecilik iddiasıyla iptal ettirmek için dava açtı; ancak Meucci 1889’da öldü, patentin süresi 1893’te doldu ve dava asıl mucidin kim olduğu karara bağlanmadan düştü.

Avrupa’da da benzer denemeler vardı. Alman öğretmen Philipp Reis 1861’de sesi elektrikle ileten ve kendisinin “Telephon” adını verdiği bir düzenek tanıttı. Reis’in cihazı müzik seslerini iletebiliyordu, ancak konuşmayı anlaşılır biçimde aktarmakta zorlanıyordu. Bu örnek, telefon fikrinin birden fazla ülkede eş zamanlı olarak olgunlaştığını gösterir.

Bell’in patentine karşı açılan davaların sayısı yüzlerle ifade edilir. Bell Telephone Company bu davaların hemen hepsinden galip çıktı ve patent korumasının sürdüğü yıllarda ABD’deki telefon hizmetinin büyük bölümünü elinde tuttu. Bu güçlü konum, telefonun kısa sürede yaygın bir iletişim aracına dönüşmesini de hızlandırdı.

Sık yapılan yanılgılar

En yaygın yanılgı, telefonun tek kişinin tek bir anda bulduğu bir buluş olduğudur. Oysa Bell’in başarısı hem teknik bir çözüme hem de doğru zamanda yapılmış bir patent başvurusuna dayanıyordu. Hukuki açıdan mucit Bell’dir; tarihsel açıdan ise birden çok öncünün katkısı vardır.

İkinci yanılgı, Bell’in telefon şirketini hayatı boyunca yönettiğidir. Bell, şirketin kurulmasından birkaç yıl sonra yönetimle ilgisini büyük ölçüde kesti ve hisselerinin çoğunu erkenden sattı. Sonraki yıllarda ışık ışınıyla ses ileten “fotofon” gibi başka buluşlara ve işitme engellilerin eğitimine yöneldi.

Üçüncü yanılgı ise ilk telefonun bugünkü gibi çift yönlü ve uzun mesafeli olduğudur. İlk cihazlar kısa mesafede, çoğu zaman tek yönlü çalışıyordu. Mikrofon, santral ve şebeke teknolojisindeki gelişmelerle telefon, ancak sonraki on yıllarda şehirleri ve ülkeleri birbirine bağlayan bir ağa dönüştü.