Türkiye’nin ilk olimpiyat altın madalyasını kim kazandı?

Yaşar Erkan kimdir?

Yaşar Erkan, Olympedia kayıtlarına göre 30 Nisan 1911’de Erzincan’da doğdu. Soyadı kanunundan önceki adı Yaşar Naçar olarak da kaydedilmiştir. Güreş çevrelerinde “Kündeci” lakabıyla tanınırdı; bu lakap, güreşte rakibi kaldırıp atma tekniği olan kündeye olan ustalığından gelir. Erkan, 1933, 1934 ve 1935’te Balkan şampiyonu olarak uluslararası alanda dikkat çekmiş, Berlin’e Türk güreşinin en umut verici isimlerinden biri olarak gitmişti.

Olimpiyat başarısından sonra 1937 ve 1940’ta iki Balkan şampiyonluğu daha kazandı. Aktif sporculuğu bıraktıktan sonra güreşin içinde kalmaya devam etti ve millî takımda antrenörlük yaptı. 17 Mayıs 1986’da İstanbul’da hayatını kaybetti.

1936 Berlin’de altın madalya nasıl kazanıldı?

Yaşar Erkan, 1936 Berlin Olimpiyatları’nda tüy siklette hem grekoromen hem de serbest stil müsabakalarına katıldı. Serbest stilde üç maçtan sonra elendi; son maçını bu sıkletin şampiyonu olan Finlandiyalı Kustaa Pihlajamäki’ye kaybetmişti. Grekoromen stilde ise çok daha başarılıydı.

Bu iki stil arasındaki fark, Erkan’ın başarısını anlamak için önemlidir. Grekoromen stilde güreşçiler yalnızca belden yukarısını kullanarak tutuş yapabilir; rakibin bacaklarına tutuş yapmak ya da bacakla çelme takmak yasaktır. Bu nedenle grekoromen güreş, kaldırma ve atma tekniklerine, yani Erkan’ın uzmanı olduğu kündeye benzer hareketlere büyük önem verir. Serbest stilde ise bacaklara yapılan tutuşlar serbesttir ve güreş daha farklı bir teknik çeşitlilik gerektirir.

O dönemde güreş turnuvaları bugünkü eleme sisteminden farklı olarak “kötü puan” (hata puanı) sistemiyle yürütülüyordu. Güreşçiler yenildikçe ya da puanla kazandıkça kötü puan topluyor, beş kötü puana ulaşan sporcu eleniyordu. Erkan grekoromen turnuvadaki ilk üç maçını tuşla, dördüncüsünü puanla kazanarak liderliğe yükseldi. Altıncı turda Finlandiyalı Aarne Reini’ye yenildi ve dört kötü puana ulaştı. Ancak son turda Reini, İsveçli Einar Karlsson karşısında yalnızca puanla galip gelebildi; bu sonuç Reini’nin elenmesine ve Erkan’ın altın madalyayı kazanmasına yol açtı.

Bu zafer Türkiye’de büyük bir coşkuyla karşılandı. Olympedia’nın da aktardığı gibi Erkan, ülkenin kurucusu ve Cumhurbaşkanı Mustafa Kemal Atatürk tarafından bizzat ödüllendirildi.

Berlin’deki başarının önemi, yalnızca bir madalyayla sınırlı değildi. Henüz on üç yaşındaki Cumhuriyet için uluslararası bir sahnede elde edilen bu zafer, sporun ulusal kimlik ve gençlik eğitimiyle ilişkilendirildiği bir dönemde büyük bir sembolik değer taşıdı. Erkan’ın madalyası, Türk güreşinin uluslararası başarılarına uzanan uzun bir zincirin ilk halkası oldu.

Türkiye Olimpiyatlara ne zaman katılmaya başladı?

Türkiye Millî Olimpiyat Komitesi’nin kökeni 1908’e uzanır. Olympedia’nın verilerine göre ülkeyi temsilen ilk sporcu 1908 Londra Olimpiyatları’nda cimnastikte yarışan Aleko Mulos’tur. 1912 Stockholm Oyunları’na Osmanlı Devleti adına iki sporcu katıldı. Türkiye ilk kapsamlı kafilesini ise 1924 Paris Olimpiyatları’na gönderdi. Ancak ilk madalyalar için 1936 Berlin’i beklemek gerekti: Bu oyunlarda Türkiye bir altın ve bir bronz madalya kazandı.

Güreş neden Türkiye’nin en başarılı Olimpiyat sporu?

Yaşar Erkan’ın açtığı yol, kısa sürede büyük başarılara dönüştü. 1948 Londra Olimpiyatları’nda Türkiye altı altın madalya kazandı ve bunların hepsi güreşten geldi. Bu oyunlarda Yaşar Doğu ve Gazanfer Bilge gibi güreşçiler de altın madalya kazanarak Türk güreşinin efsane isimleri arasına girdi. 1960 Roma Oyunları’nda yedi altın madalyayla Türkiye’nin tek Olimpiyatta en çok altın kazandığı dönem yaşandı. Bu başarıların arkasında yağlı güreş, karakucak gibi köklü yerel güreş gelenekleri ve güreşin halk arasındaki yaygınlığı bulunur.

• Güreş, Türkiye’nin Olimpiyat tarihinde en çok madalya kazandığı spor dalıdır.
• Türk güreşinin ilk Olimpiyat altını, Erkan’ın grekoromen stildeki zaferidir.
• Erkan’ın başarısı, Cumhuriyet’in ilk yıllarında spora verilen önemin de simgesi olarak görülür.

Sık yapılan yanılgılar

“Türkiye’nin ilk Olimpiyat madalyası 1948’de geldi.” Yanlış. 1948 Londra, Türkiye’nin en verimli Olimpiyatlarından biridir; ancak ilk altın madalya 1936 Berlin’de Yaşar Erkan ile kazanılmıştır.

“Yaşar Erkan serbest stilde şampiyon oldu.” Yanlış. Erkan Berlin’de iki stilde de mücadele etti, fakat altın madalyayı grekoromen stilde kazandı; serbest stilde ilk turlarda elendi.

“Yaşar Erkan’ın madalyası bugünkü sıklet sistemine göre 61 kilodur, dolayısıyla aynı kategori bugün de vardır.” Sıklet sınırları Olimpiyat tarihi boyunca birçok kez değişmiştir. Erkan’ın yarıştığı tüy sıklet 1936’daki tanıma göre 61 kiloydu; bugünkü Olimpiyat güreş programında sıklet sınırları farklıdır. Bu nedenle tarihî dereceler karşılaştırılırken sıkletin adı kadar dönemin tanımına da bakmak gerekir.

“İlk Olimpiyat madalyamız da Yaşar Erkan’ındır, başka madalya yoktur.” Eksik bir bilgi. Olympedia’nın Türkiye kayıtlarına göre ülke 1936 Berlin’de bir altın ve bir bronz olmak üzere iki madalya kazanmıştır; altın madalya Erkan’a aittir.