Uzaya giden ilk insan kimdir?

Yuri Gagarin kimdir?

Yuri Alekseyeviç Gagarin, 9 Mart 1934’te bugünkü Rusya’nın Smolensk bölgesindeki Kluşino köyünde doğdu. Çocukluğu İkinci Dünya Savaşı yıllarına denk geldi. Gençlik yıllarında dökümcülük eğitimi aldı ve bu sırada bir havacılık kulübünde uçmaya başladı. Ardından askerî pilot olarak eğitim gördü ve Sovyet Hava Kuvvetleri’nde görev yaptı.

1960’ta Sovyetler Birliği’nin ilk kozmonot adaylarını belirlemek için yaptığı seçimde, binlerce pilot arasından ayrılan küçük grubun içinde yer aldı. Zorlu fiziksel ve psikolojik testlerden geçen adaylar arasından ilk uçuş için Gagarin, yedeği olarak da Gherman Titov seçildi. Gagarin’in kısa boyu, Vostok kapsülünün dar kabini için bir avantaj sayılıyordu.

12 Nisan 1961’de ne oldu?

Gagarin, 12 Nisan 1961 sabahı bugünkü Kazakistan sınırları içinde bulunan Baykonur Kozmodromu’ndan Vostok 1 aracıyla fırlatıldı. Kalkış anında söylediği “Poyekhali!” yani “Haydi gidelim!” sözü uzay tarihinin en bilinen ifadelerinden biri oldu. Vostok 1, Dünya’nın çevresinde tek bir tur tamamladı. Kapsül büyük ölçüde otomatik olarak yönetiliyordu; acil bir durumda Gagarin’in kontrolü devralabilmesi için gerekli şifre ise ona mühürlü bir zarf içinde verilmişti.

Fırlatmadan inişe kadar yaklaşık 108 dakika süren uçuşun sonunda kapsül atmosfere yeniden girdi. Gagarin, planlandığı gibi yaklaşık 7 kilometre yükseklikte kapsülden fırlatıldı ve paraşütle Saratov bölgesinde, Volga Nehri yakınlarındaki bir tarlaya indi. Kapsül de ayrı bir paraşütle yere ulaştı. Uçuşun başarısı, aynı gün dünya kamuoyuna duyuruldu ve Gagarin bir anda dünyanın en tanınan insanlarından biri hâline geldi.

Vostok 1 nasıl bir araçtı?

Vostok 1 iki ana bölümden oluşuyordu: kozmonotun bulunduğu küre biçimli iniş modülü ve bu modülü destekleyen alet bölümü. Yaklaşık 2,3 metre çapındaki küresel kabin, içinde yalnızca bir kişinin oturabileceği kadar dardı. Kozmonot, iniş sırasında fırlatılabilen özel bir koltukta oturuyordu. Kabinde küçük pencereler, temel göstergeler ve Dünya’nın hangi bölgesinin üzerinden geçildiğini gösteren dönen bir küre bulunuyordu.

Gagarin’in uçuşundan yalnızca dört ay sonra, Ağustos 1961’de Gherman Titov Vostok 2 ile bir günden uzun süre yörüngede kaldı. Bu uçuş, insanın uzayda uyuyabildiğini ve uzun süre çalışabildiğini gösteren ilk deneyim oldu.

Uzay yarışında ilkler nasıl sıralanır?

Gagarin’in uçuşu, Soğuk Savaş döneminde Sovyetler Birliği ile Amerika Birleşik Devletleri arasında süren uzay yarışının en önemli dönüm noktalarından biridir. Bu yarışın öne çıkan ilkleri şöyledir:

Gagarin’in uçuşu ABD’de büyük yankı uyandırdı. Bu uçuştan birkaç hafta sonra, 25 Mayıs 1961’de Başkan John F. Kennedy, on yıl bitmeden Ay’a insan indirme hedefini açıkladı. Böylece uzay yarışının bir sonraki büyük hedefi belirlenmiş oldu.

Gagarin’in uçuştan sonraki hayatı nasıl geçti?

Uçuşun ardından Gagarin, dünyanın pek çok ülkesini ziyaret ederek Sovyet uzay programının tanıtım yüzü oldu ve çeşitli onur nişanları aldı. Yeniden uzaya gitmek istese de ulusal bir sembol hâline geldiği için uzun süre riskli uçuşlardan uzak tutuldu. Kozmonot eğitim merkezinde görev aldı ve sonraki görevler için yedek ekiplerde çalıştı.

ESA’nın aktardığına göre Gagarin, 27 Mart 1968’de öğretmen pilot Vladimir Seryogin ile yaptığı bir eğitim uçuşunda MiG-15UTI uçaklarının düşmesi sonucu hayatını kaybetti. Henüz 34 yaşındaydı. Küllerinin bulunduğu kap Moskova’da Kremlin Duvarı’na yerleştirildi. Ay’ın uzak yüzündeki bir kratere ve çok sayıda okula, caddeye ve yapıya onun adı verildi.

12 Nisan neden özel bir gündür?

Birleşmiş Milletler Genel Kurulu, 2011 yılında 12 Nisan’ı Uluslararası İnsanlı Uzay Uçuşu Günü olarak ilan etti. Bu gün, hem Gagarin’in uçuşunu hem de insanlığın uzaya açılma çabasını anmak için kutlanır. Rusya’da 12 Nisan, uzun yıllardır Kozmonotlar Günü olarak da kutlanmaktadır. Bu tarih ayrıca 1981’de ilk uzay mekiği uçuşunun yapıldığı güne denk gelir.

Sık yapılan yanılgılar

• Uzaya giden ilk canlı Gagarin’dir: Gagarin’den önce meyve sinekleri, köpekler ve başka hayvanlar uzaya gönderilmişti. Yörüngeye çıkan ilk canlı ise 1957’deki köpek Layka’dır.
• Uzaya giden ilk Amerikalı John Glenn’dir: Uzaya çıkan ilk Amerikalı Alan Shepard’dır; Glenn ise yörüngede dolanan ilk Amerikalıdır.
• Gagarin aracını kendisi uçurdu: Vostok 1 büyük ölçüde otomatik sistemlerle yönetildi; Gagarin’in görevi gözlem yapmak ve gerektiğinde müdahale etmekti.