İklim tipleri nelerdir?

İklim ile hava durumu arasındaki fark nedir?

Hava durumu, belirli bir yerde kısa bir süre içinde, örneğin bir gün ya da bir hafta boyunca görülen sıcaklık, yağış, rüzgâr ve nem koşullarıdır. İklim ise bu koşulların uzun yıllar boyunca, genellikle en az 30 yıllık gözlemlerle hesaplanan ortalama ve olağan durumudur. Kısacası hava durumu bugün ne giyeceğinizi, iklim ise dolabınızda hangi kıyafetlerin bulunması gerektiğini belirler.

Köppen’in beş ana iklim grubu

Alman iklim bilimci ve botanikçi Wladimir Köppen, bitki örtüsünün iklimin en iyi göstergesi olduğu düşüncesinden yola çıkarak bir sınıflandırma geliştirdi. Sistem daha sonra Rudolf Geiger ile birlikte güncellendi ve bugün Köppen-Geiger sınıflandırması olarak anılır. Her iklim büyük bir harfle gösterilir; ikinci ve üçüncü harfler yağışın dağılımını ve yazın ya da kışın sıcaklığını anlatır.

Bu grupların her biri alt tiplere ayrılır. Kurak iklimler çöl (BW) ve step (BS) olarak ikiye bölünür; sıcak çöller BWh, soğuk çöller BWk koduyla gösterilir. Kutup iklimleri tundra (ET) ve kalıcı buz örtüsü (EF) olarak ayrılır. Akdeniz iklimi ise yazı kurak geçen ılıman iklim olduğundan Cs koduyla anlatılır.

Köppen sisteminin üçüncü harfleri de bilgi verir. Örneğin Cfa koduyla gösterilen nemli subtropikal iklimde f harfi yağışın yıl boyunca düştüğünü, a harfi ise yazların sıcak geçtiğini anlatır. Csa ve Csb kodlarıyla gösterilen Akdeniz iklimlerinde s harfi yazın kurak geçtiğini belirtir. Dfb gibi kodlar ise yıl boyunca yağışlı, yazları ılık geçen karasal iklimleri gösterir. Bu kodlar sayesinde dünyanın herhangi bir yerinin iklimi birkaç harfle özetlenebilir ve farklı bölgeler kolayca karşılaştırılabilir.

Ders kitaplarındaki iklim adları

Türkiye’deki coğrafya derslerinde iklimler genellikle harf kodlarıyla değil, ad verilerek öğretilir:

• Ekvatoral iklim: Her mevsim sıcak ve yağışlı; tropikal yağmur ormanları.
• Savan iklimi: Yazları yağışlı, kışları kurak; uzun boylu otlar ve seyrek ağaçlar.
• Muson iklimi: Yazları sıcak ve çok yağışlı, kışları ılık ve kurak; Güney ve Güneydoğu Asya.
• Çöl iklimi: Yağış çok az, gece ile gündüz arasındaki sıcaklık farkı büyük.
• Akdeniz iklimi: Yazları sıcak ve kurak, kışları ılık ve yağışlı; maki bitki örtüsü.
• Ilıman okyanusal iklim: Her mevsim yağışlı, yazlar serin, kışlar ılık; Batı Avrupa.
• Karasal iklim: Yazları sıcak, kışları soğuk ve kar yağışlı; bozkır ve iğne yapraklı ormanlar.
• Tundra ve kutup iklimleri: Uzun ve çok soğuk kışlar; yosun, liken ya da kalıcı buz.

İklimi belirleyen etkenler nelerdir?

Bir yerin iklimini tek bir etken belirlemez. Enlem, güneş ışınlarının geliş açısını ve dolayısıyla sıcaklığı belirleyen temel etkendir. Yükselti arttıkça sıcaklık düşer; bu nedenle ekvator yakınındaki yüksek dağlarda kar görülebilir. Denize uzaklık sıcaklık farklarını etkiler: Kıyılarda deniz ılımanlaştırıcı rol oynarken iç kesimlerde yaz ile kış arasındaki fark büyür. Okyanus akıntıları kıyı bölgelerini ısıtabilir ya da soğutabilir. Dağların uzanışı nemli hava kütlelerinin iç kesimlere ulaşmasını engelleyerek yağmur gölgesi alanları oluşturur. Hâkim rüzgârlar ve basınç kuşakları ise yağışın miktarını ve mevsimini belirler.

İklim haritaları nasıl hazırlanır?

İklim tiplerinin haritaya dökülmesi, meteoroloji istasyonlarında uzun yıllar boyunca toplanan sıcaklık ve yağış ölçümlerine dayanır. Dünya Meteoroloji Örgütü, iklim değerlendirmeleri için 30 yıllık dönemlerin ortalamalarını, yani iklim normallerini esas alır. Bu ortalamalar Köppen ölçütlerine uygulanarak her bölgeye bir iklim kodu verilir. İstasyonların seyrek olduğu okyanuslar, çöller ve dağlık alanlarda ise uydu gözlemleri ve bilgisayar modelleri bu boşlukları doldurur.

İklim sınırları sabit değildir. Uzun dönemli sıcaklık ve yağış değişimleri, bazı bölgelerin bir iklim tipinden diğerine geçmesine yol açabilir. Bu nedenle güncel iklim haritaları belirli aralıklarla yeniden hesaplanır ve farklı dönemlere ait haritalar karşılaştırılarak iklimdeki değişimler izlenir.

Sık yapılan yanılgılar

• Akdeniz iklimi yalnızca Akdeniz çevresinde görülmez. Kaliforniya, Şili’nin orta kesimi, Güney Afrika’nın güneybatı ucu ve Güneybatı Avustralya da aynı iklim tipine sahiptir.
• Çöl iklimi her zaman sıcak değildir. Köppen sisteminde soğuk çöller de kurak iklim grubunda yer alır.
• Tek bir soğuk kış iklimin değiştiğini göstermez. İklim, tek tek olaylar değil uzun dönemli ortalamalarla değerlendirilir.