Klasik müzik dönemleri nelerdir?

Klasik müzik dönemleri nasıl sınıflandırılır?

“Klasik müzik” ifadesi gündelik dilde Batı’nın yüzyıllara yayılan sanat müziği geleneğinin tamamı için kullanılır. Müzik tarihçileri bu uzun geleneği, üslup, form ve çalgı değişikliklerine göre dönemlere ayırır. Aşağıdaki tablo en yaygın kullanılan sınıflandırmayı özetler:

Orta Çağ ve Rönesans müziği nasıldı?

Orta Çağ müziğinin büyük kısmı kiliseyle bağlantılıdır. Latince dualara dayanan, tek sesli ve çalgısız Gregoryen ilahiler bu dönemin temelidir; adlarını geleneksel olarak Papa I. Gregorius’tan alırlar. 11. yüzyılda keşiş Guido d’Arezzo, çizgilere dayalı bir nota yazımı geliştirdi ve seslerin hece adlarıyla öğretilmesini sağladı. 12. ve 13. yüzyıllarda Paris’teki Notre Dame çevresinde çok sesli müziğin ilk önemli örnekleri yazıldı. Saray çevrelerinde ise gezgin şair-müzisyenlerin dünyevi şarkıları yaygındı.

Rönesans döneminde çok seslilik (polifoni) olgunlaştı. Birden fazla bağımsız ezgi, birbirini taklit ederek iç içe geçen bir dokuyla yazıldı. Josquin des Prez ve Palestrina bu üslubun ustalarıydı. Matbaanın müzikte de kullanılmaya başlanması, 16. yüzyılın başından itibaren notaların çok daha geniş kitlelere ulaşmasını sağladı. Dünyevi müzikte İtalyan madrigalleri öne çıktı.

Barok dönemin özellikleri nelerdir?

Barok dönemin başlangıcı, 1600 civarında İtalya’da operanın doğuşuyla, bitişi ise 1750’de Johann Sebastian Bach’ın ölümüyle ilişkilendirilir. Bu dönemde majör-minör ton sistemi yerleşti. Müziğin altında sürekli çalan ve armoniyi taşıyan bir bas hattı olan basso continuo neredeyse her eserde yer aldı. Duyguların belirli müzikal kalıplarla anlatılabileceğini savunan “duygulanımlar kuramı” bestecileri etkiledi.

• Formlar: Opera, oratoryo, kantat, konçerto grosso, solo konçerto, süit ve füg.
• Örnek eserler: Monteverdi’nin L’Orfeo’su (1607), Vivaldi’nin Dört Mevsim’i (1725), Händel’in Mesih oratoryosu (1741), Bach’ın Brandenburg Konçertoları.
• Çalgılar: Klavsen, org ve keman ailesi öne çıktı; orkestralar günümüze göre küçüktü.

Klasik ve Romantik dönemler nasıl ayrılır?

Klasik dönem (yaklaşık 1750-1820), Barok’un karmaşık çok sesli dokusuna karşılık daha sade, dengeli ve açık ezgileri tercih etti. Bu dönemde senfoni, yaylı çalgılar dörtlüsü ve solo konçerto belirli biçimlere kavuştu; bir eserin bölümlerinin düzenini belirleyen sonat formu yerleşti. Piyano (fortepiano) klavsenin yerini almaya başladı. Dönemin merkezi Viyana olduğu için Haydn, Mozart ve Beethoven’a “Viyana Klasikleri” denir. Joseph Haydn, senfoni ve yaylı dörtlü türlerini biçimlendirdiği için bu türlerin babası olarak anılır. Wolfgang Amadeus Mozart (1756-1791), kısa hayatına operadan senfoniye pek çok türde yüzlerce eser sığdırdı.

Romantik dönemde (yaklaşık 1820-1900) ise duygunun, bireyin ve hayal gücünün ifadesi ön plana çıktı. Orkestralar büyüdü, armoniler karmaşıklaştı, eserler uzadı. Schubert’in şarkıları (lied), Chopin’in piyano eserleri, Liszt’in senfonik şiirleri, Wagner ve Verdi’nin operaları bu dönemin simgeleridir. Bu dönemde Rusya, Çekya ve Norveç gibi ülkelerde halk ezgilerinden yararlanan ulusal okullar da doğdu. Beethoven, eserleriyle Klasik dönemden Romantik döneme geçişin köprüsü sayılır.

20. yüzyılda müzikte neler değişti?

20. yüzyılda besteciler geleneksel ton sisteminin sınırlarını zorladı. Debussy belirsiz armoniler ve renkli tınılar kullandı. Igor Stravinsky’nin 1913’te Paris’te sahnelenen Bahar Ayini, sert ritimleri nedeniyle büyük bir tartışmaya yol açtı. Arnold Schoenberg, oktavdaki on iki sesin eşit önemde kullanıldığı on iki ton tekniğini geliştirdi. Béla Bartók halk müziği araştırmalarını çağdaş bir dille birleştirdi; Anadolu’yu da ziyaret ederek halk ezgileri derledi. Yüzyılın ikinci yarısında elektronik müzik ve kısa motiflerin tekrarına dayanan minimalizm gibi yeni yönelimler ortaya çıktı.

Klasik müzik dönemleri hakkında sık yapılan yanılgılar

En yaygın karışıklık “klasik müzik” ifadesinin iki farklı anlamda kullanılmasıdır. Geniş anlamda bütün Batı sanat müziğini, dar anlamda ise yalnızca 1750-1820 arasındaki Klasik dönemi anlatır. Bu yüzden Bach’ın bir eseri “klasik müzik” olarak anılabilir, ancak Bach Klasik dönem bestecisi değil Barok dönem bestecisidir. İkinci yanılgı, dönemlerin keskin çizgilerle birbirinden ayrıldığıdır; aynı yıllarda farklı üsluplarda yazan besteciler bir arada yaşamıştır. Bach’ın oğulları, babaları hayattayken yeni ve daha sade bir üslupla beste yapıyordu. Üçüncü yanılgı, klasik müziğin yalnızca geçmişte kalmış bir sanat olduğudur. Bugün de film müziklerinden konser salonlarına kadar pek çok alanda yaşayan besteciler yeni eserler yazmakta, orkestralar çağdaş eserleri repertuvarlarına eklemektedir. Dönem adları da aslında sonradan, müzik tarihçilerinin geçmişe bakarak koyduğu etiketlerdir; Barok sözcüğü örneğin başlangıçta “düzensiz, aşırı süslü” anlamında olumsuz bir nitelemeydi.