TBMM ne zaman açıldı?

23 Nisan 1920’de ne oldu?

Türkiye Büyük Millet Meclisi, 23 Nisan 1920 Cuma günü Ankara’da açıldı. Mustafa Kemal Paşa’nın 21 Nisan’da yayımladığı genelgeyle açılışın programı belirlenmişti. O gün öğle namazı Hacı Bayram-ı Veli Camii’nde kılındı, ardından milletvekilleri Ulus’taki binaya geçti. Açılış oturumunu, meclisin en yaşlı üyesi olan Sinop Mebusu Şerif Bey başkan sıfatıyla açtı. TBMM kaynaklarına göre ilk gün toplantıda 115 milletvekili hazır bulundu.

Ertesi gün, 24 Nisan 1920’de yapılan oturumda Mustafa Kemal Paşa Meclis Başkanı seçildi. Birinci dönem 1923 baharına kadar sürdü ve bu dönemde toplam 437 milletvekili görev yaptı. Meclisin açılması, devletin yönetiminde millet iradesini esas alan yeni bir dönemin başlangıcı olarak kabul edilir; bu nedenle 23 Nisan, ulusal egemenliğin sembol günüdür.

Meclis hangi binalarda çalıştı?

TBMM, kuruluşundan bu yana Ankara’da üç ayrı binada çalışmıştır:

Birinci Meclis binası aslında İttihat ve Terakki Cemiyeti’nin kulüp binası olarak inşa edilmişti; Meclis’in ihtiyacı için kısa sürede uyarlandı. Bugünkü ana bina için 1937’de bir mimari yarışma açıldı ve Avusturyalı mimar Clemens Holzmeister’in projesi seçildi. Temeli 1939’da atılan yapının inşaatı İkinci Dünya Savaşı nedeniyle uzun süre aksadı. Bina 1960’ta tamamlandı ve 1961’den itibaren kullanılmaya başlandı.

TBMM’nin bugünkü yapısı

Türkiye Büyük Millet Meclisi tek meclisli bir yasama organıdır. Anayasa’ya göre yasama yetkisi Türk Milleti adına TBMM’ye aittir ve bu yetki devredilemez. Temel bilgiler şöyle özetlenebilir:

• Üye sayısı: 600 milletvekili. Bu sayı 2017 Anayasa değişikliğiyle 550’den 600’e çıkarılmış ve 2018 seçimlerinden itibaren uygulanmıştır.
• Seçim dönemi: Milletvekili genel seçimleri beş yılda bir yapılır.
• Başlıca görevleri: Kanun koymak, değiştirmek ve kaldırmak; bütçe kanununu görüşüp kabul etmek; milletlerarası antlaşmaların onaylanmasını uygun bulmak; savaş ilanına karar vermek.
• Yönetim: Meclis’i, Genel Kurul tarafından seçilen Meclis Başkanı ve Başkanlık Divanı yönetir.

Türkiye’de 1961 Anayasası döneminde, Millet Meclisi ve Cumhuriyet Senatosu’ndan oluşan iki meclisli bir sistem uygulanmıştı. 1982 Anayasası ile yeniden tek meclisli yapıya dönüldü.

23 Nisan neden Çocuk Bayramı’dır?

23 Nisan, Meclis’in açılışından kısa süre sonra, 1921’de çıkarılan bir kanunla bayram olarak kabul edildi. 1920’lerin sonlarından itibaren Himaye-i Etfal Cemiyeti’nin (bugünkü Çocuk Esirgeme Kurumu’nun öncülü) çalışmalarıyla gün çocuklara armağan edilerek kutlanmaya başlandı. Günümüzde resmî adı Ulusal Egemenlik ve Çocuk Bayramı’dır. 1979’dan bu yana farklı ülkelerden çocukların katıldığı uluslararası etkinliklerle de kutlanmaktadır.

Kanunlar Meclis’te nasıl yapılır?

TBMM’nin en temel görevi kanun yapmaktır. 2017 Anayasa değişikliğinden sonra kanun teklif etme yetkisi yalnızca milletvekillerine aittir. Bir kanun teklifinin yasalaşması genel olarak şu aşamalardan geçer:

1. Teklif: Bir veya birden fazla milletvekili, gerekçesiyle birlikte kanun teklifini Meclis Başkanlığına sunar.
2. Komisyon: Başkanlık teklifi konusuna göre ilgili ihtisas komisyonuna gönderir. Komisyon teklifi inceler, gerekirse değiştirir ve bir rapor hazırlar.
3. Genel Kurul: Komisyon raporu Genel Kurulda görüşülür. Teklifin tümü ve maddeleri ayrı ayrı oylanır.
4. Yayım: Kabul edilen kanun Cumhurbaşkanına gönderilir. Cumhurbaşkanı kanunu on beş gün içinde yayımlar ya da bir daha görüşülmek üzere Meclis’e geri gönderebilir.
5. Yürürlük: Kanun, Resmî Gazete’de yayımlanmasıyla birlikte ya da metinde belirtilen tarihte yürürlüğe girer.

Meclis’in denetim görevleri de vardır: Milletvekilleri yazılı soru önergeleriyle bilgi isteyebilir, Meclis araştırması ve genel görüşme gibi yollarla belirli konuları inceleyebilir.

Genel Kurul ve komisyonlar

Meclis’in çalışmaları iki ana düzlemde yürür. Genel Kurul, bütün milletvekillerinin katılabildiği ve kanunların son hâlini alarak oylandığı toplantıdır. İhtisas komisyonları ise Adalet, Plan ve Bütçe, Millî Eğitim ya da Dışişleri gibi belirli konularda uzmanlaşmış daha küçük gruplardır. Teklifler önce komisyonlarda ayrıntılı biçimde incelenir, uzmanlar ve ilgili kurumlar dinlenir. Bu iş bölümü, Genel Kurulun iş yükünü hafifletir ve kanun tekliflerinin teknik açıdan daha dikkatli değerlendirilmesini sağlar. Genel Kurul görüşmeleri tutanaklara geçirilir ve kamuoyuna açık olarak yayımlanır.

Meclis’in yasama yılı her yıl 1 Ekim’de başlar. Genel Kurul, yasama yılı boyunca haftanın belirli günlerinde toplanır; olağanüstü durumlarda ise tatil dönemlerinde de toplantıya çağrılabilir. Milletvekilleri, göreve başlarken Genel Kurulda Anayasa’da yazılı metne göre ant içer.

Sık yapılan yanılgılar

Sık karşılaşılan yanılgılardan biri, Cumhuriyet’in Meclis’in açıldığı gün ilan edildiğidir. TBMM 23 Nisan 1920’de açılmış, Cumhuriyet ise 29 Ekim 1923’te ilan edilmiştir. Bir diğer yanılgı, bugünkü Meclis binasının 1920’deki bina olduğudur; ilk bina Ulus’taki küçük yapıdır ve bugün müze olarak ziyaret edilebilmektedir.