Türkiye’de kaç il var?

İl nedir, nasıl yönetilir?

İl, Türkiye’nin mülki idare yapısındaki en büyük birimdir. Anayasa, ülkenin merkezî idare kuruluşu bakımından coğrafya durumuna, ekonomik şartlara ve kamu hizmetlerinin gereklerine göre illere ayrıldığını, illerin de diğer kademeli bölümlere bölündüğünü belirtir. Bu kademelerin en bilineni ilçedir. Her ilin başında Cumhurbaşkanı kararıyla atanan bir vali, her ilçenin başında ise bir kaymakam bulunur. Vali, ilde devletin ve hükûmetin temsilcisidir; bakanlıkların il teşkilatları onun gözetiminde çalışır.

İl ile belediye sık karıştırılır. Vali atamayla göreve gelir ve merkezî yönetimi temsil eder; belediye başkanı ise seçimle gelir ve yerel yönetimi temsil eder. Bir ilde hem valilik hem de belediye teşkilatı yan yana bulunur, ancak ikisinin görev alanları farklıdır.

İl sayısı 81’e nasıl ulaştı?

Cumhuriyetin ilk yıllarında il (o dönemdeki adıyla vilayet) sayısı birkaç kez değişti. Bazı iller kaldırılıp ilçeye dönüştürüldü, bazı ilçeler il yapıldı. 1950’lerin ortasında Adıyaman, Nevşehir, Sakarya ve Uşak’ın eklenmesiyle sayı 67’ye ulaştı ve yaklaşık otuz yıl boyunca değişmedi. Bu nedenle 1 ile 67 arasındaki plaka kodları, Adana’dan Zonguldak’a uzanan alfabetik bir sıra izler.

1989’dan itibaren yeni iller kurulmaya başlandı. Yeni iller alfabetik sıraya sokulmadı; kuruluş sırasına göre 68’den başlayan numaralar aldılar:

Düzce, 1999’daki büyük depremlerin ardından aynı yılın aralık ayında il yapıldı ve Bolu’dan ayrıldı. O tarihten bu yana yeni il kurulmadığı için 81 sayısı yirmi beş yılı aşkın süredir sabittir.

Plaka kodları neden alfabetik değil?

Plaka kodlarının ilk 67’si alfabetik sırayı izlediği için birçok kişi bütün sıranın alfabetik olduğunu düşünür. Oysa 68 ve sonrasındaki kodlar, ilin kuruluş tarihine göre verilmiştir. Örneğin Aksaray alfabede çok önde olmasına rağmen 68 numarayı almıştır; çünkü 1989’da il olmuştur. Aynı şekilde Yalova 77, Düzce ise 81 numarayı taşır. Plaka kodları yalnızca araç plakalarında değil, posta kodlarının ilk iki hanesinde ve pek çok resmî sınıflandırmada da kullanılır.

Büyükşehir nedir, kaç tane var?

Büyükşehir, bir il türü değil, belediye yönetimiyle ilgili bir statüdür. 2012’de çıkarılan 6360 sayılı kanunla büyükşehir belediyelerinin sınırları il mülki sınırlarına genişletildi ve büyükşehir sayısı arttı. Ordu’nun da eklenmesiyle bu sayı 30’a ulaştı. Büyükşehir olan illerde köy tüzel kişilikleri kaldırılarak mahalleye dönüştürülmüştür. Geriye kalan 51 ilde ise il özel idaresi ve belediyelerden oluşan klasik yapı sürer.

• Büyükşehir olan iller: 30 (İstanbul, Ankara, İzmir, Bursa, Antalya, Konya gibi).
• Büyükşehir olmayan iller: 51.
• Yönetim farkı: Büyükşehirlerde il özel idaresi bulunmaz; bu görevleri büyükşehir belediyesi üstlenir.

En büyük, en küçük ve en kalabalık iller hangileri?

Yüzölçümü bakımından en büyük il Konya’dır; yaklaşık 40 bin kilometrekarelik alanıyla bazı Avrupa ülkelerinden geniştir. En küçük il ise 847 kilometrekarelik yüzölçümüyle Yalova’dır. Nüfus açısından İstanbul açık ara öndedir: TÜİK’in Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sistemi sonuçlarına göre 31 Aralık 2025 itibarıyla İstanbul’da 15.754.053 kişi yaşamaktadır. Bu, aynı tarihte 86.092.168 olan Türkiye nüfusunun yaklaşık yüzde 18,3’üne karşılık gelir. Nüfus değerleri her yıl güncellendiği için bu rakamların bir yıl sonra değişeceğini akılda tutmak gerekir.

İl yönetiminde başka hangi birimler vardır?

Valilik, ildeki merkezî yönetimin tek temsilcisi değildir; yanında yerel yönetim birimleri de çalışır. Büyükşehir olmayan illerde il özel idaresi bulunur ve bu idarenin karar organı, seçimle belirlenen il genel meclisidir. İl özel idaresi köy yolları, içme suyu ve kırsal altyapı gibi hizmetleri yürütür. Valiye yardımcı olan il idare kurulu ise bazı idari kararları alır. İllerin içinde ilçeler, ilçelerin içinde belediyeler, mahalleler ve köyler bulunur. Mahalle ve köylerin yönetiminde, seçimle göreve gelen muhtarlar görev yapar.

Bu kademeli yapı sayesinde bir vatandaşın ihtiyacı en yakın birimden başlayarak çözülmeye çalışılır: Köy veya mahalle düzeyindeki işler muhtarlıkta, ilçe düzeyindeki işler kaymakamlıkta ve ilçe belediyesinde, il düzeyindeki işler ise valilikte ve il belediyesinde ele alınır.

İl sayısının değişmesi, haritalardan resmî istatistiklere kadar pek çok alanı etkiler. Yeni bir il kurulduğunda nüfus, tarım ve ekonomi verileri yeni sınırlara göre yeniden düzenlenir; bu yüzden eski yıllara ait il bazlı istatistikleri karşılaştırırken il sınırlarındaki değişiklikleri hesaba katmak gerekir.

Sık yapılan yanılgılar

• “İller coğrafi bölgelere göre kurulmuştur”: Coğrafi bölgeler 1941’de bilimsel ölçütlerle çizilmiştir; il sınırları ise idari kararlarla belirlenir. Bu yüzden bazı illerin toprakları iki ayrı coğrafi bölgeye yayılır.
• “Her büyükşehir bir metropoldür”: Büyükşehir statüsü yasal bir düzenlemedir. Nüfusu görece az olan bazı iller de bu statüdedir.
• “Kilis 1990’larda son kurulan ildir”: Kilis 1995’te il olmuştur, ancak ondan sonra Osmaniye (1996) ve Düzce (1999) kurulmuştur.