Türkiye’nin coğrafi bölgeleri kaç tane?

Coğrafi bölgeler nasıl belirlendi?

Türkiye’yi bölgelere ayırma çabaları 1941’den önce de vardı, ancak her yazar farklı bir ayrım kullanıyordu. Okullarda birlik sağlamak için Maarif Vekâleti (bugünkü Millî Eğitim Bakanlığı) bir kongre düzenledi. Birinci Coğrafya Kongresi 6-21 Haziran 1941 tarihleri arasında Ankara’da, Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesinde toplandı. Kongrede bölge ayrımını hazırlayan komisyonun çalışmalarında Besim Darkot öne çıkan isimlerden biriydi; Alman coğrafyacı Herbert Louis de özellikle İç Anadolu’nun sınırları konusunda öneriler sundu.

Bölgeler çizilirken tek bir ölçüt kullanılmadı. Kıyı bölgelerinde iklim ve denizle ilişki, iç kesimlerde yer şekilleri ve bitki örtüsü belirleyici oldu. Bu yaklaşım bazı eleştirilere yol açsa da 1941 ayrımı küçük düzeltmelerle bugüne kadar kullanılmaya devam etti. Aynı kongrede Türk Coğrafya Kurumu’nun kurulmasına da karar verildi; kurum 1942’de faaliyete başladı.

Yedi bölge ve bölümleri

Her bölge, kendi içinde benzer özellikler gösteren daha küçük birimlere, yani bölümlere ayrılır. Bölümlerin adları çoğunlukla bir akarsu, bir dağ ya da bir şehirden gelir.

En büyük ve en küçük bölge hangisi?

Yüzölçümü bakımından en geniş bölge, ülke topraklarının yaklaşık beşte birini kaplayan Doğu Anadolu’dur. Bu bölge aynı zamanda ortalama yükseltisi en fazla olan bölgedir; Ağrı Dağı, Van Gölü ve Fırat ile Dicle’nin kaynak alanları burada yer alır. En küçük bölge ise yaklaşık yüzde 7,5’lik payla Güneydoğu Anadolu’dur. Marmara Bölgesi alan olarak ondan biraz büyük olsa da nüfus ve nüfus yoğunluğu bakımından ilk sıradadır.

• Denize kıyısı olan bölgeler: Marmara, Ege, Akdeniz, Karadeniz.
• Denize kıyısı olmayan bölgeler: İç Anadolu, Doğu Anadolu, Güneydoğu Anadolu.
• İki denize kıyısı olan bölge: Marmara; hem Karadeniz’e hem Ege Denizi’ne kıyısı vardır, Marmara Denizi ise tamamen bu bölgenin içindedir.
• Komşu bölge sayısı en fazla olan: İç Anadolu; Güneydoğu Anadolu dışındaki bütün bölgelerle sınırı vardır.

Bölgelerin öne çıkan özellikleri

Marmara, sanayi ve ticaretin yoğunlaştığı, Asya ile Avrupa’yı birbirine bağlayan bölgedir. Ege, dağların denize dik uzanması nedeniyle girintili çıkıntılı bir kıyıya ve verimli ovalara sahiptir. Akdeniz, sıcak ve kurak yazları, ılık ve yağışlı kışlarıyla tipik Akdeniz ikliminin görüldüğü yerdir. Karadeniz, her mevsim yağış alan iklimi ve gür ormanlarıyla bilinir. İç Anadolu, karasal iklimin hâkim olduğu, tahıl tarımının yaygın olduğu geniş platolardan oluşur. Doğu Anadolu, uzun ve sert kışlarıyla ülkenin en soğuk bölgesidir. Güneydoğu Anadolu ise yazları çok sıcak geçen, Fırat ve Dicle üzerindeki büyük barajlarla sulamanın yaygınlaştığı bölgedir.

Bölgeler arasında iklim ve bitki örtüsü nasıl değişir?

Yedi bölgeyi birbirinden ayıran en belirgin özelliklerden biri iklim ve buna bağlı bitki örtüsüdür. Kıyı bölgelerinde denizin yumuşatıcı etkisi hissedilirken iç bölgelerde kışlar soğuk, yazlar sıcak ve kurak geçer. Bu farklar, aynı ülke içinde birbirinden çok farklı manzaraların görülmesini sağlar.

Marmara Bölgesi bu açıdan bir geçiş alanıdır: Karadeniz, Akdeniz ve karasal iklimlerin özellikleri bölgenin farklı kesimlerinde iç içe görülür. Türkiye’de en çok yağış alan yerler Doğu Karadeniz kıyılarında, özellikle Rize çevresindedir; en az yağış alan yerler arasında ise İç Anadolu’nun orta kesimleri ve Tuz Gölü çevresi sayılır.

Coğrafi bölgeler, tarım ürünlerinin dağılımını anlamak için de kullanışlıdır. Örneğin fındık ve çay Karadeniz’le, zeytin ve incir Ege ile, turunçgiller ve muz Akdeniz kıyılarıyla, tahıl tarımı ise İç Anadolu ile özdeşleşmiştir.

Sık yapılan yanılgılar

En yaygın yanılgı, coğrafi bölgelerin idari birimler olduğu düşüncesidir. Türkiye’de “bölge valisi” ya da “bölge meclisi” yoktur; idari yapı il ve ilçelerden oluşur. Bölge sınırları il sınırlarını izlemediği için bir ilin toprakları iki ya da üç bölgeye dağılabilir. Örneğin Balıkesir’in büyük bölümü Marmara’da kalırken bir kısmı Ege’nin iç kesimlerine uzanır.

İkinci yanılgı, istatistiklerde kullanılan bölgelerin de bu yedi bölge olduğunun sanılmasıdır. TÜİK ve kalkınma ajansları, Avrupa Birliği uyum sürecinde oluşturulan İstatistiki Bölge Birimleri Sınıflandırmasını (İBBS) kullanır. Bu sınıflandırma il sınırlarına dayanır ve birinci düzeyde 12 bölgeden oluşur; dolayısıyla coğrafi bölgelerle aynı şey değildir.