Türkiye’nin yüzölçümü ne kadar?

Yüzölçümü nasıl hesaplanır?

Bir ülkenin yüzölçümü, yeryüzündeki engebeler hesaba katılmadan, haritadaki izdüşüm alanı üzerinden ölçülür. Yani dağların yamaçları gerçekte daha geniş bir yüzey oluştursa da hesaplamada düz bir harita alanı kullanılır. Türkiye’de bu ölçümler tarihsel olarak Harita Genel Komutanlığının (bugünkü Harita Genel Müdürlüğü) topografik haritalarına dayanır. Ölçüm teknikleri geliştikçe ve barajlarla yeni su yüzeyleri oluştukça kara ile su alanının oranı küçük değişiklikler gösterebilir. Bu yüzden farklı yayınlarda birkaç bin kilometrekarelik farklar görmek olağandır.

En sık kullanılan değerlere göre Türkiye’nin toplam alanı yaklaşık 783.562 kilometrekaredir. Bunun yaklaşık 769.604 kilometrekaresi kara alanıdır. Aradaki fark, Van Gölü, Tuz Gölü ve Beyşehir Gölü gibi doğal göller ile büyük baraj göllerinden oluşan iç sulardır. Karasuları, yani kıyıdan açığa doğru uzanan deniz alanı, yüzölçümüne dahil edilmez.

Anadolu ve Trakya’nın payı

Türkiye iki kıtaya yayılan bir ülkedir. Topraklarının yaklaşık yüzde 97’si Asya kıtasının batı ucundaki Anadolu yarımadasında, yaklaşık yüzde 3’ü ise Avrupa kıtasının güneydoğusundaki Trakya’da yer alır. İki kesimi İstanbul Boğazı, Marmara Denizi ve Çanakkale Boğazı’ndan oluşan Türk Boğazları sistemi ayırır. Trakya alan olarak küçük olsa da İstanbul’un Avrupa yakası, Edirne, Kırklareli ve Tekirdağ’ı içine alır.

Matematik konumu ve saat farkı

Türkiye yaklaşık 36° ile 42° kuzey enlemleri ve 26° ile 45° doğu boylamları arasında uzanır. Bu konumun bazı somut sonuçları vardır:

• Doğu-batı uzunluğu: Ülke doğu-batı yönünde yaklaşık 1.600 kilometre, kuzey-güney yönünde yaklaşık 650 kilometre uzanır; bu nedenle dikdörtgene benzeyen bir şekli vardır.
• Yerel saat farkı: En doğu ile en batı arasında yaklaşık 19 boylam bulunur. Her boylam 4 dakikalık fark yarattığından iki uç arasındaki yerel saat farkı yaklaşık 76 dakikadır.
• Ulusal saat: Türkiye 2016’dan beri yıl boyunca UTC+3 saat dilimini kullanır.
• Uç noktalar: En kuzey nokta Sinop’taki İnceburun, en güney nokta Hatay’ın Yayladağı ilçesi, en batı nokta Gökçeada’nın batısındaki Avlaka Burnu, en doğu nokta ise Türkiye, İran ve Nahçıvan sınırlarının birleştiği yerdir.

Sınırlar ve kıyılar ne kadar uzun?

Türkiye’nin üç yanı denizlerle çevrilidir: kuzeyde Karadeniz, batıda Ege Denizi, güneyde Akdeniz. İç deniz olan Marmara ise tamamen Türkiye topraklarıyla çevrilidir. Adalar dahil kıyı uzunluğu 8.333 kilometredir. Kara sınırlarının toplam uzunluğu kaynaklara göre 2.750 ile 2.900 kilometre arasında verilir; en sık kullanılan değer yaklaşık 2.875 kilometredir.

Kara sınırı en uzun olan komşu Suriye’dir; sınır uzunluğu kaynaklara göre 870 ile 910 kilometre arasındadır. En kısa sınır ise yaklaşık 17-18 kilometrelik Nahçıvan sınırıdır.

Konumun Türkiye’ye etkileri nelerdir?

Türkiye’nin matematik konumu, yani enlem ve boylam değerleri, iklimden gün uzunluğuna kadar pek çok özelliği doğrudan etkiler. Ülke Kuzey Yarım Küre’nin orta kuşağında, Yengeç Dönencesi’nin kuzeyinde yer aldığı için Güneş, yılın hiçbir döneminde Türkiye’de tam tepeye gelmez. Bu yüzden öğle vakti cisimlerin gölgesi her zaman kuzeye düşer. Güneyden kuzeye gidildikçe güneş ışınlarının geliş açısı küçülür ve ortalama sıcaklık genel olarak azalır.

Türkiye’nin özel konumu ise çevresindeki kara ve denizlerle ilişkisinden doğar. Bu konumun başlıca sonuçları şunlardır:

• Köprü konumu: Asya ile Avrupa arasında doğal bir geçiş alanı oluşturur; tarih boyunca ticaret yolları buradan geçmiştir.
• Üç yanı denizlerle çevrili olma: Kıyı bölgelerinde ılıman iklim görülür, deniz ulaşımı ve kıyı turizmi gelişmiştir.
• Yüksek ortalama yükselti: Ortalama yükseltisi yaklaşık 1.130 metre olan ülkede, aynı enlemdeki yerler arasında bile büyük sıcaklık farkları görülür.
• Deprem kuşağı: Türkiye, Alp-Himalaya deprem kuşağında yer alır. Bu nedenle AFAD verilerine göre ülke topraklarının büyük bölümü deprem tehlikesi taşıyan alanlardadır.

Yüzölçümünün büyüklüğü, ülke içindeki mesafelerin de uzun olmasına yol açar. Edirne’den Iğdır’a karayoluyla yapılan bir yolculuk, birkaç Avrupa ülkesini baştan sona geçmeye denk gelecek kadar uzundur. Bu geniş alan; farklı iklim tipleri, tarım ürünleri ve doğal ortamların aynı ülke içinde bir arada bulunmasını sağlar. Akdeniz kıyısında yazın denize girilirken aynı gün Doğu Anadolu’nun yüksek kesimlerinde kar görmek mümkündür.

Sık yapılan yanılgılar

• “Yüzölçümü tek ve kesin bir sayıdır”: Göllerin, baraj göllerinin ve ölçüm yönteminin farklı ele alınması nedeniyle birden fazla resmî değer dolaşımdadır. Sınavlarda genellikle 783.562 km² ya da yuvarlak olarak 780 bin km² kullanılır.
• “Yüzölçümüne denizler de girer”: Karasuları ve münhasır ekonomik bölge gibi deniz yetki alanları ülke yüzölçümüne eklenmez.
• “Türkiye’nin Avrupa’daki toprakları yalnızca İstanbul’dur”: Trakya, İstanbul’un Avrupa yakasının yanında Edirne, Kırklareli, Tekirdağ ve Çanakkale’nin Gelibolu Yarımadası’nı da kapsar.