İnsan vücudunda kaç kas var?

Kas türleri nelerdir?

MSD Manuals ve NIAMS kaynaklarına göre vücutta yapısı ve çalışma biçimi birbirinden farklı üç kas türü bulunur:

“Vücutta kaç kas var?” sorusu sorulduğunda genellikle kastedilen iskelet kaslarıdır. Düz kas, organların duvarında katmanlar hâlinde bulunduğu için tek tek sayılamaz. Kalp kası ise tek bir organı oluşturur. Bu yüzden 600’ü aşkın kas sayısı, kemiklere tutunan ve adı konmuş iskelet kaslarını ifade eder.

İskelet kasları istemli kaslardır; beyinden gelen komutla bilinçli olarak hareket ettirilir. Düz kaslar, sindirim kanalında besini ilerletmek ya da damarların çapını ayarlamak gibi görevleri farkında olmadan yerine getirir. Kalp kası ise hem çizgili yapısıyla iskelet kasına benzer hem de istemsiz çalışmasıyla düz kasa benzer; ritmik kasılmalarını kendi elektrik sistemiyle sürdürür.

Kaslar nasıl kasılır?

Bir iskelet kası, kas lifi adı verilen uzun hücrelerin demetler hâlinde bir araya gelmesiyle oluşur. Her lifin içinde de daha ince iplikçikler bulunur. Bu iplikçiklerde yer alan iki protein, aktin ve miyozin, kasılmanın temel elemanlarıdır.

1. Beyinden gelen sinyal, hareket siniri boyunca kasa ulaşır.
2. Sinir ucunda salınan kimyasal haberci, kas lifinde elektriksel bir uyarı başlatır.
3. Uyarı, kas hücresinin içinde depolanan kalsiyumun serbest kalmasını sağlar.
4. Kalsiyumun varlığında miyozin başları aktin ipliklerine tutunup onları çeker; iplikler birbirinin üzerinden kayar.
5. Lifler kısalır, kas kasılır ve bağlı olduğu kemiği hareket ettirir.

Bu süreç, kas hücresinin enerji molekülü olan ATP’yi kullanır. Uyarı sona erdiğinde kalsiyum depolarına geri alınır ve kas gevşer. Kas hücrelerinin çok fazla mitokondri içermesi de bu yoğun enerji ihtiyacının bir sonucudur.

Kaslar neden çiftler hâlinde çalışır?

Kaslar yalnızca çekebilir, itemez. Bu nedenle bir eklemi iki yönde hareket ettirebilmek için birbirine zıt çalışan kas gruplarına ihtiyaç vardır. MSD Manuals’ın verdiği klasik örnekte, kolun önündeki iki başlı kol kası (biseps) kasıldığında dirsek bükülür; arkadaki üç başlı kol kası (triseps) kasıldığında ise dirsek düzelir. Biri kasılırken diğeri gevşer.

NIAMS’ın açıkladığı gibi kaslar kemiklere kiriş (tendon) adı verilen sağlam ve lifli bağ dokusu yapılarıyla tutunur. Vücudun en kalın ve en güçlü kirişlerinden biri, baldır kaslarını topuk kemiğine bağlayan aşil kirişidir. Kemikleri birbirine bağlayan yapılar ise kiriş değil, bağ (ligament) olarak adlandırılır.

En büyük ve en küçük kaslar hangileridir?

• En büyük kas: Kalçanın büyük bölümünü oluşturan büyük kalça kası (gluteus maximus). Ayağa kalkarken, merdiven çıkarken ve gövdeyi dik tutarken önemli rol oynar.
• En uzun kas: Kalçadan dizin iç yüzüne kadar uyluğu çapraz geçen terzi kası (sartorius). Adını, terzilerin bağdaş kurarak oturma pozisyonundaki rolünden alır.
• En küçük kas: Orta kulakta, üzengi kemiğine bağlanan üzengi kası (stapedius). Çok yüksek seslerde kemikçik zincirinin titreşimini sınırlayarak iç kulağı korumaya yardım eder.

Yüzde ise birbirinden farklı olarak kemiğe değil, doğrudan deriye tutunan çok sayıda mimik kası bulunur. Gülümseme, kaş çatma ve göz kırpma gibi ifadeler bu kasların derinin şeklini değiştirmesiyle oluşur.

Hızlı ve yavaş kas lifleri arasındaki fark nedir?

İskelet kası lifleri kasılma hızlarına göre de farklılık gösterir. Yavaş kasılan lifler oksijeni verimli kullanır ve uzun süre yorulmadan çalışabilir; duruşu koruyan sırt kasları ve dayanıklılık gerektiren hareketlerde öne çıkar. Hızlı kasılan lifler ise kısa sürede büyük kuvvet üretir ama çabuk yorulur; ani sıçrama ve kısa mesafe koşusu gibi hareketlerde devreye girer. Çoğu kas iki lif türünü de farklı oranlarda içerir.

Kaslar yalnızca hareket için değil, vücut ısısının korunması için de önemlidir. Kasılan kas hücreleri enerji kullanırken ısı açığa çıkarır. Üşüdüğümüzde ortaya çıkan titreme, kasların istemsiz ve hızlı kasılmalarla ısı üretmesinden başka bir şey değildir. Kaslar ayrıca duruşun korunmasında da sürekli çalışır; ayakta dururken bile sırt, karın ve bacak kaslarında düşük düzeyde bir gerginlik (kas tonusu) bulunur.

Sık yapılan yanılgılar

“Gülümsemek için kaş çatmaktan daha az kas gerekir.” Bu popüler söz bilimsel bir sayıma dayanmaz. İki ifade için kullanılan kas sayısı, ifadenin ne kadar belirgin yapıldığına ve kişiye göre değişir.

“En güçlü kas kesin olarak bellidir.” “Güç” farklı biçimlerde tanımlanabildiği için tek bir cevap yoktur. Mutlak kuvvet ölçüldüğünde çiğneme kası (masseter), toplam iş yükü düşünüldüğünde kalp kası, büyüklük açısından ise büyük kalça kası sıklıkla öne çıkarılır.