Kurtuluş Savaşı nedir?

Kurtuluş Savaşı neden başladı?

Osmanlı Devleti, I. Dünya Savaşı’nı kaybeden İttifak Devletleri arasında yer aldı ve 30 Ekim 1918’de Mondros Ateşkesi’ni imzaladı. Ateşkesin 7. maddesi, İtilaf Devletleri’ne güvenliklerini tehdit eden herhangi bir stratejik noktayı işgal etme hakkı veriyordu. Bu belirsiz ifade, Anadolu’nun parça parça işgal edilmesine kapı araladı. Osmanlı ordusu terhis edildi, silahlara el konuldu ve kısa süre içinde İngilizler Musul ve Urfa çevresini, Fransızlar Adana ve Antep yöresini, İtalyanlar Antalya ve Konya çevresini işgal etti.

15 Mayıs 1919’da Yunan ordusunun İtilaf Devletleri’nin onayıyla İzmir’e çıkması, Anadolu’da büyük bir tepki dalgası yarattı. İşgalin ilk günü gazeteci Hasan Tahsin’in düşmana ilk kurşunu attığı anlatılır. Bu olay, yerel direniş örgütleri olan Kuvâ-yı Milliye birliklerinin yaygınlaşmasına ve halkın örgütlü bir mücadeleye hazırlanmasına yol açtı.

Millî Mücadele’nin örgütlenme süreci nasıl gelişti?

Mustafa Kemal Paşa, 9. Ordu Müfettişi sıfatıyla 19 Mayıs 1919’da Samsun’a çıktı. Bu tarih, Millî Mücadele’nin başlangıcı olarak kabul edilir. Ardından bir dizi genelge ve kongreyle direniş tek bir çatı altında toplandı.

1. Havza Genelgesi (28 Mayıs 1919): İşgallerin protesto mitingleriyle kınanması istendi.
2. Amasya Genelgesi (22 Haziran 1919): Vatanın bütünlüğünün ve milletin bağımsızlığının tehlikede olduğu, milletin bağımsızlığını yine milletin azim ve kararının kurtaracağı ilan edildi.
3. Erzurum Kongresi (23 Temmuz – 7 Ağustos 1919): Manda ve himaye fikri reddedildi.
4. Sivas Kongresi (4–11 Eylül 1919): Bütün direniş cemiyetleri tek çatı altında birleştirildi.
5. Misak-ı Millî (28 Ocak 1920): Son Osmanlı Mebusan Meclisi millî sınırları ve bağımsızlık hedefini belirledi.
6. TBMM’nin açılması (23 Nisan 1920): Ankara’da milletin iradesine dayanan yeni bir meclis kuruldu.

İstanbul’un 16 Mart 1920’de İtilaf Devletleri tarafından resmen işgal edilmesi ve Mebusan Meclisi’nin dağıtılması, Ankara’da yeni bir meclis kurulmasını zorunlu hâle getirdi. TBMM, savaşın yönetimini üstlenerek düzenli ordunun kurulmasını sağladı. 10 Ağustos 1920’de İstanbul hükûmetinin imzaladığı Sevr Antlaşması ise Anadolu’yu paylaşmayı öngördüğü için TBMM tarafından tanınmadı ve hiçbir zaman yürürlüğe girmedi.

Kurtuluş Savaşı hangi cephelerde yapıldı?

Batı Cephesi’ndeki başlıca muharebeler

• I. İnönü Muharebesi (Ocak 1921): Düzenli ordunun ilk zaferidir.
• II. İnönü Muharebesi (Mart–Nisan 1921): Yunan ilerleyişi yeniden durduruldu.
• Kütahya-Eskişehir Muharebeleri (Temmuz 1921): Türk ordusu Sakarya’nın doğusuna çekildi.
• Sakarya Meydan Muharebesi (23 Ağustos – 13 Eylül 1921): 22 gün 22 gece süren savaşta Yunan ordusu geri çekilmek zorunda kaldı. TBMM, Mustafa Kemal Paşa’ya mareşal rütbesi ve gazi unvanı verdi.
• Büyük Taarruz (26 Ağustos 1922): Kocatepe’den yönetilen saldırıyla başladı; 30 Ağustos’taki Başkomutanlık Meydan Muharebesi ile Yunan ordusu büyük ölçüde imha edildi ve 9 Eylül 1922’de İzmir’e girildi.

Savaş sırasında ordunun ihtiyaçlarını karşılamak için Tekâlif-i Milliye emirleriyle halktan yiyecek, giyecek, hayvan ve taşıt toplandı. Kadınlar cephaneyi kağnılarla cepheye taşıdı. Bu topyekûn seferberlik, sınırlı imkânlarla kazanılan zaferin temel dayanaklarından biri oldu.

Kurtuluş Savaşı nasıl sona erdi?

Büyük Taarruz’un ardından 11 Ekim 1922’de imzalanan Mudanya Ateşkesi ile Doğu Trakya ve İstanbul savaş yapılmadan geri alındı. 1 Kasım 1922’de TBMM saltanatı kaldırdı. Savaşın siyasi sonucu ise 24 Temmuz 1923’te imzalanan Lozan Barış Antlaşması ile kesinleşti ve 29 Ekim 1923’te Cumhuriyet ilan edildi.

Kurtuluş Savaşı’nın önemi nedir?

Mücadele boyunca TBMM hükûmeti diplomasiyi de etkin biçimde kullandı. 16 Mart 1921’de Sovyet Rusya ile imzalanan Moskova Antlaşması, yeni Türk devletini tanıyan ilk önemli uluslararası belgelerden biri oldu ve Doğu sınırını büyük ölçüde belirledi. İtalyanlar Anadolu’dan büyük ölçüde savaşmadan çekildi; Fransa ile imzalanan Ankara Antlaşması ise bir İtilaf devletinin TBMM’yi resmen muhatap alması anlamına geliyordu. Bu diplomatik başarılar, askerî zaferlerin siyasi sonuçlara dönüşmesini kolaylaştırdı.

Kurtuluş Savaşı, I. Dünya Savaşı’nı kaybeden bir devletin halkının, galip devletlerin dayattığı barış antlaşmasını silahla geçersiz kıldığı ender örneklerden biridir. Bu yönüyle sömürge altındaki pek çok topluluk için ilham kaynağı olmuştur. Mücadele, milletin kendi kaderini tayin etme hakkını esas alan yeni bir devletin kurulmasının da temelidir.

Sık yapılan yanılgılar

Kurtuluş Savaşı’nın yalnızca Yunanistan’a karşı yapıldığı sanılır; oysa mücadele Doğu’da Ermenistan’a, Güney’de Fransızlara karşı da verilmiş, İngiliz ve İtalyan işgalleri de diplomasi ve direnişle sona erdirilmiştir. Bir başka yanılgı, Sevr Antlaşması’nın uygulandığını düşünmektir; Sevr hiçbir zaman yürürlüğe girmemiş, ölü doğmuş bir antlaşma olarak kalmıştır.