Mustafa Kemal Atatürk kimdir?

Atatürk’ün çocukluğu ve eğitimi nasıl geçti?

Mustafa, 1881’de o dönemde Osmanlı toprağı olan Selanik’te dünyaya geldi. Babası gümrük memurluğu ve kereste ticareti yapan Ali Rıza Efendi, annesi Zübeyde Hanım’dır. İlk öğrenimine mahalle mektebinde başladı, ardından babasının isteğiyle modern eğitim veren Şemsi Efendi Mektebi’ne geçti. Babasını küçük yaşta kaybetti ve bir süre annesiyle birlikte dayısının çiftliğinde yaşadı.

Askerlik mesleğine ilgi duyan Mustafa, annesinin başlangıçtaki itirazına rağmen Selanik Askerî Rüştiyesi’ne girdi. Burada matematik öğretmeni Yüzbaşı Mustafa Efendi’nin kendisine Kemal adını verdiği anlatılır. Ardından Manastır Askerî İdadisi’ni bitirdi ve İstanbul’da Mekteb-i Harbiye’ye girdi. 1902’de teğmen rütbesiyle Harbiye’yi, 1905’te ise kurmay yüzbaşı olarak Harp Akademisi’ni bitirdi.

Askerlik hayatında hangi başarıları kazandı?

Mustafa Kemal ilk görevini Şam’da yaptı. 1911’de İtalyanların Trablusgarp’ı işgal etmesi üzerine gönüllü olarak bölgeye gitti ve Tobruk ile Derne çevresindeki savunmada görev aldı. Balkan Savaşları sırasında Gelibolu ve Bolayır’da bulundu, ardından Sofya’da askerî ataşe olarak görev yaptı.

Asıl ününü I. Dünya Savaşı sırasında Çanakkale Cephesi’nde kazandı. 1915’te Arıburnu’nda ve ardından Anafartalar’da kritik anlarda gösterdiği komuta başarısı, İtilaf kuvvetlerinin ilerleyişini durdurmada belirleyici oldu ve Anafartalar Kahramanı olarak anılmasını sağladı. 1916’da paşa (tuğgeneral) rütbesine yükseldi; savaşın ilerleyen döneminde Doğu Cephesi’nde Muş ve Bitlis’i geri aldı, savaşın sonunda Suriye Cephesi’nde Yıldırım Orduları Grubu Komutanı olarak bulundu.

Millî Mücadele’de nasıl bir rol üstlendi?

Mondros Ateşkesi’nin ardından Anadolu’nun işgal edilmeye başlaması üzerine Mustafa Kemal Paşa, 9. Ordu Müfettişi olarak 19 Mayıs 1919’da Samsun’a çıktı. Amasya Genelgesi ile millî iradeyi harekete geçirdi; Erzurum ve Sivas kongrelerini yöneterek direniş hareketini tek çatı altında topladı. 23 Nisan 1920’de açılan TBMM’nin başkanlığına seçildi.

Sakarya Meydan Muharebesi öncesinde, 5 Ağustos 1921’de TBMM tarafından Başkomutan yapıldı. Sakarya zaferinin ardından 19 Eylül 1921’de meclis kendisine mareşal rütbesi ve gazi unvanını verdi. 26 Ağustos 1922’de Kocatepe’den yönettiği Büyük Taarruz ile Yunan ordusunu bozguna uğrattı ve Kurtuluş Savaşı’nın askerî aşaması zaferle sonuçlandı.

Atatürk hangi inkılapları gerçekleştirdi?

29 Ekim 1923’te Cumhuriyet’in ilanıyla ilk cumhurbaşkanı seçilen Mustafa Kemal, ölümüne kadar bu görevi sürdürdü ve dört kez cumhurbaşkanı seçildi. Bu dönemde devletin ve toplumun yapısını değiştiren bir dizi inkılap gerçekleştirildi:

Bu inkılapların temelinde cumhuriyetçilik, milliyetçilik, halkçılık, devletçilik, laiklik ve inkılapçılık olarak bilinen altı ilke yer alır. 1934’te çıkarılan Soyadı Kanunu’nun ardından TBMM, 24 Kasım 1934’te kabul ettiği özel bir kanunla kendisine Atatürk soyadını verdi.

İnkılapların toplumsal etkileri

İnkılaplar yalnızca hukuki düzenlemelerle sınırlı kalmadı; günlük hayatı da derinden etkiledi. Yeni harflerin kabulünden sonra açılan Millet Mektepleri’nde yetişkinlere okuma yazma öğretildi. 1925’te uluslararası saat ve takvim sistemleri kabul edildi, 1931’de metrik ölçü birimlerine geçildi. Türk Tarih Kurumu 1931’de, Türk Dil Kurumu ise 1932’de kuruldu; bu kurumlar tarih ve dil alanındaki çalışmaları bilimsel bir zemine taşımayı amaçlıyordu. 1933’te İstanbul Darülfünunu yeniden düzenlenerek İstanbul Üniversitesi adını aldı. Ekonomi alanında ise 1923’te toplanan İzmir İktisat Kongresi millî ekonominin ilkelerini belirledi; 1930’larda devletçilik politikasıyla Sümerbank ve Etibank gibi kuruluşlar açıldı ve ilk beş yıllık sanayi planı uygulamaya konuldu.

Atatürk, dış politikada Yurtta sulh, cihanda sulh sözüyle özetlenen barışçı bir çizgi izledi. Bu dönemde Balkan Antantı imzalandı, Montrö Boğazlar Sözleşmesi ile Boğazlar üzerindeki tam egemenlik sağlandı ve Hatay meselesi diplomatik yollarla çözüm sürecine girdi.

Atatürk’ün son yılları nasıl geçti?

Atatürk’ün sağlığı 1937’den itibaren bozulmaya başladı ve karaciğer hastalığı teşhisi kondu. 10 Kasım 1938 sabahı saat 09.05’te İstanbul’daki Dolmabahçe Sarayı’nda hayatını kaybetti. Cenazesi Ankara’ya getirilerek 21 Kasım 1938’de Etnografya Müzesi’ndeki geçici kabrine konuldu. Anıtkabir’in tamamlanmasının ardından naaşı 10 Kasım 1953’te düzenlenen törenle Anıtkabir’e nakledildi. Her yıl 10 Kasım’da saat 09.05’te ülke genelinde saygı duruşuyla anılır.

Sık yapılan yanılgılar

Atatürk’ün 19 Mayıs 1881’de doğduğu sıkça söylenir; ancak kesin doğum ayı ve günü bilinmemektedir, 19 Mayıs sembolik bir tarihtir. Kemal adının ailesi tarafından verildiği de yaygın bir yanılgıdır; Kemal adı ona askerî rüştiyede öğretmeni tarafından verilmiştir. Ayrıca Atatürk soyadının Soyadı Kanunu ile doğrudan verildiği sanılır; oysa bu soyadı TBMM’nin ayrıca çıkardığı özel bir kanunla kendisine verilmiş ve başkalarının kullanması yasaklanmıştır.