Osmanlı Devleti ne zaman kuruldu?

Osmanlı Beyliği hangi ortamda ortaya çıktı?

13. yüzyılın ikinci yarısında Anadolu siyasi açıdan parçalanmış bir görünümdeydi. 1243 Kösedağ Savaşı’ndan sonra Anadolu Selçuklu Devleti İlhanlıların denetimine girmiş, merkezî otorite zayıflamıştı. Bu boşlukta Batı Anadolu’nun Bizans sınırına yakın bölgelerinde çok sayıda Türkmen beyliği kuruldu. Karesioğulları, Germiyanoğulları, Aydınoğulları ve Menteşeoğulları gibi beylikler bu dönemin başlıca güçleriydi.

Osmanlı Beyliği ise bu beyliklerin en küçüklerinden biri olarak başladı. Osman Bey’in babası Ertuğrul Gazi’nin obası Söğüt çevresine yerleşmişti; yazın Domaniç yaylalarına çıkılıyor, kışın Söğüt’e dönülüyordu. Söğüt, Selçuklu döneminden kalma uç bölgesinin en ileri noktalarından biriydi ve doğrudan Bizans topraklarına komşuydu.

Neden 1299 kabul edilir?

Osmanlı kronikleri, Osman Bey’in Karacahisar ve Bilecik gibi yerleri aldıktan sonra kendi adına hareket eden bağımsız bir bey hâline geldiğini anlatır. Bu bağımsızlığın tarihi geleneksel olarak 1299 olarak verilir ve okul kitaplarından sınavlara kadar yerleşmiş tarih budur. Ancak bu yıla ait ne bir sikke ne de hutbe kaydı bilinmektedir. Bu nedenle 1299, kesin bir belgeye dayanan tarihten çok kronik geleneğinin işaret ettiği bir başlangıç noktasıdır.

Bizanslı tarihçi Pakhymeres’in aktardığına göre 27 Temmuz 1302’de Osman Bey, İznik yakınlarındaki Koyunhisar’da (Bapheus) bir Bizans ordusunu yendi. Bu, Osmanlıların bir imparatorluk ordusuna karşı kazandığı ilk büyük zaferdir ve beyliğin adını bölgede duyurmuştur. Bazı araştırmacılar kuruluşu bu zafere bağlamayı daha isabetli bulur.

Kuruluş dönemi nasıl gelişti?

Osman Bey’in ölümüne kadar beylik, Bursa ve İznik çevresindeki Bizans tekfurlarına karşı sürekli akınlar yaptı. Bursa uzun süre kuşatma altında tutuldu ve sonunda 1326’da oğlu Orhan Bey döneminde alındı. Bursa’nın fethiyle beylik ilk büyük şehir merkezine kavuştu. Orhan Bey döneminde İznik ve İzmit de alındı, ilk düzenli askerî birlikler kuruldu ve beylik adına sikke basıldı.

Rumeli’ye geçiş de bu dönemin önemli adımıdır. 14. yüzyılın ortalarında Gelibolu Yarımadası’nda ilk kalıcı üsler elde edildi; ardından Edirne alınarak başkent oraya taşındı. Bu genişleme, küçük bir uç beyliğinin iki kıtaya yayılan bir devlete dönüşmesinin başlangıcı oldu.

Kuruluş döneminin ilk hükümdarları

Tarih kitaplarında kuruluş dönemi genellikle 1299’dan İstanbul’un fethine kadar uzanan süre olarak ele alınır. Bu dönemde beyliği sırasıyla Osman Bey, Orhan Bey, I. Murad, Yıldırım Bayezid, Çelebi Mehmed ve II. Murad yönetti. 1402 Ankara Savaşı’nda Yıldırım Bayezid’in Timur’a yenilmesiyle devlet ciddi bir sarsıntı geçirdi ve şehzadeler arasında on yılı aşan bir taht mücadelesi yaşandı. Fetret Devri olarak bilinen bu karışık dönem, Çelebi Mehmed’in 1413’te birliği yeniden sağlamasıyla sona erdi. Devletin bu sarsıntıdan kısa sürede toparlanabilmesi, kuruluş döneminde oluşturulan kurumların ne kadar sağlam olduğunu gösterir.

Bu dönemde yönetim anlayışı da şekillendi. Fethedilen toprakların askerlere hizmet karşılığında dağıtılmasına dayanan tımar sistemi, hem orduyu besledi hem de toprakların düzenli biçimde işlenmesini sağladı. Divan teşkilatı, vezirlik makamı ve kadılık gibi kurumlar da büyük ölçüde Selçuklu ve İlhanlı mirası üzerine kuruldu.

Osmanlı Devleti neden bu kadar hızlı büyüdü?

Tarihçiler, beyliğin kısa sürede güçlenmesini birkaç etkene bağlar:

• Coğrafi konum: Bizans sınırında bulunmak, sürekli fetih imkânı ve gaza ruhuyla gelen savaşçıları beyliğe çekti.
• Bizans’ın zayıflığı: İç karışıklıklar ve taht kavgaları Bizans’ın sınır savunmasını zayıflattı.
• Hoşgörülü yönetim: Fethedilen yerlerdeki halka can ve mal güvenliği sağlanması, direnişi azalttı.
• Anadolu beylikleriyle çatışmanın ertelenmesi: İlk dönemde enerji Türk beylikleri yerine Bizans’a yöneltildi.
• Kurumsal yapı: Ahi teşkilatı, dervişler ve yerleşik ailelerle kurulan bağlar yönetime destek sağladı.

Başkentler ve önemli dönüm noktaları

Osmanlı Devleti, Osman Bey’den Vahdettin’e kadar 36 padişah tarafından yönetildi. Saltanat 1 Kasım 1922’de TBMM kararıyla kaldırıldı; bu tarih Osmanlı Devleti’nin siyasi olarak sona erdiği an kabul edilir. Böylece devlet, geleneksel kuruluş tarihinden itibaren yaklaşık 623 yıl varlığını sürdürdü.

Sık yapılan yanılgılar

Yaygın bir hata, Osmanlı Devleti’nin bir anda imparatorluk olarak kurulduğunu düşünmektir. Oysa başlangıçta Anadolu’daki onlarca beylikten biriydi ve imparatorluk niteliğini ancak 15. yüzyılda, özellikle İstanbul’un fethinden sonra kazandı. Bir başka yanılgı ise kuruluşun tek bir günde ilan edildiğini sanmaktır; Osmanlı kuruluşu bir ilan değil, yıllara yayılan bir güçlenme sürecidir. Son olarak, Osman Bey’in babası Ertuğrul Gazi’nin devleti kurduğu da sıkça söylenir; ancak kaynaklar beyliğin kurucusu olarak Osman Bey’i gösterir ve devlet de adını ondan alır. Osman Bey hakkındaki bilgilerin önemli bir kısmının ölümünden yaklaşık bir asır sonra yazılan kroniklere dayandığını, bu yüzden bazı ayrıntıların efsanevi unsurlar taşıyabileceğini de akılda tutmak gerekir.