İnsan vücudunun en büyük organı deridir. Deri, vücudun tüm dış yüzeyini kaplar ve epidermis, dermis ile deri altı yağ dokusu olmak üzere üç ana katmandan oluşur. Vücudun içindeki en büyük organ ise karaciğerdir; bu ayrım bilgi yarışmalarında ve sınavlarda sık karıştırılır.
Bazı bilim insanları, dokular arasındaki sıvı dolu ağın (interstisyum) ya da bağ dokusu ağının bir organ olarak sayılması gerektiğini öne sürmüştür; ancak yaygın anatomi kaynaklarında en büyük organ olarak deri kabul edilir.
- En büyük organ
- Deri
- En büyük iç organ
- Karaciğer
- Derinin ana katmanları
- 3 (epidermis, dermis, deri altı)
- Epidermisin alt katları
- 5
- Renk veren pigment
- Melanin
- Pigment üreten hücre
- Melanosit
- Derinin ürettiği vitamin
- D vitamini (güneş ışığıyla)
Deri neden organ sayılır?
Organ, birden fazla doku türünün belirli görevleri yerine getirmek üzere bir araya geldiği yapıdır. Deri bu tanıma tam olarak uyar: İçinde örtü dokusu, bağ dokusu, yağ dokusu, kan damarları, sinir uçları, ter ve yağ bezleri, kıl kökleri ve bağışıklık hücreleri birlikte çalışır. Bu nedenle deri, vücudu saran basit bir kılıf değil, kendi başına karmaşık bir organdır.
Deri; saç, tırnak, ter bezleri ve yağ bezleri gibi eklentileriyle birlikte örtü sistemi adı verilen bir organ sistemi oluşturur. Yağ bezlerinin salgıladığı sebum deriyi ve kılları yumuşak tutar, yüzeyde ince bir koruyucu tabaka oluşturur. Ter bezleri ise iki türlüdür: Vücudun hemen her yerine dağılmış olan ekrin bezler serinlemeyi sağlayan sulu teri üretirken, koltuk altı ve kasık bölgesinde yoğunlaşan apokrin bezler daha yoğun ve yağlı bir salgı üretir.
Derinin “en büyük” olarak nitelendirilmesi hem yüzey alanı hem de ağırlık bakımındandır. Vücudun tamamını kaplayan deri, ağırlık olarak da tek başına herhangi bir iç organdan ağırdır. Kalınlığı ise bölgeye göre büyük değişiklik gösterir: Göz kapaklarında çok ince olan deri, ayak tabanında ve sırtta belirgin biçimde kalınlaşır.
Derinin katmanları nelerdir?
MSD Manuals’a göre deri üç ana katmandan oluşur. Her katmanın yapısı ve görevi farklıdır:
| Katman | Yapısı | Başlıca görevi |
|---|---|---|
| Epidermis (üst deri) | Damarsız, ince, beş alt kattan oluşan örtü dokusu | Su kaybını ve mikropların girişini önleyen bariyer |
| Dermis (alt deri) | Kalın, lifli ve esnek bağ dokusu | Damar, sinir, ter bezi ve kıl köklerini barındırır |
| Deri altı yağ tabakası | Yağ hücrelerinden oluşan katman | Isı yalıtımı, darbe emme ve enerji deposu |
Epidermisin en alt katında sürekli bölünen hücreler bulunur. Yeni oluşan hücreler yukarı doğru itildikçe keratin adlı sert bir proteinle dolar, yassılaşır ve sonunda ölür. En dıştaki ölü hücre tabakası pul pul dökülerek yerini alttan gelen hücrelere bırakır. Böylece deri yüzeyi kendini kesintisiz yeniler.
Dermis, derinin esnekliğini ve dayanıklılığını sağlayan kolajen ve elastin liflerini içerir. Dokunma, basınç, sıcaklık ve ağrı duyularını algılayan reseptörlerin çoğu bu katmanda yer alır. Deri altı yağ tabakasının kalınlığı ise kişiden kişiye ve bölgeden bölgeye çok farklıdır; göz kapaklarında neredeyse yokken karın ve kalça bölgesinde birkaç santimetreye ulaşabilir.
Derinin görevleri nelerdir?
- Koruma: Darbelere, mikroplara, kimyasal maddelere ve güneşin morötesi ışınlarına karşı ilk savunma hattıdır.
- Isı düzenleme: Ter bezlerinden salgılanan terin buharlaşması vücudu serinletir; deri damarlarının genişleyip daralması da ısı kaybını ayarlar.
- Su ve tuz dengesi: Vücuttan kontrolsüz su kaybını engeller.
- Duyu: Dokunma, basınç, titreşim, sıcak, soğuk ve ağrıyı algılar.
- D vitamini yapımı: Güneş ışığındaki morötesi ışınların etkisiyle D vitamininin ön maddesini üretir.
- Bağışıklık: Deride bulunan bağışıklık hücreleri yabancı maddeleri tanır.
Derinin rengini ne belirler?
Epidermisin en alt katında dağınık olarak bulunan melanosit adlı hücreler, melanin pigmenti üretir. Melanin derinin, saçın ve gözün iris kısmının rengini belirler. Temel görevi ise güneşten gelen morötesi ışınları süzerek alttaki hücreleri korumaktır.
İnsanlar arasındaki ten rengi farkı, melanosit sayısından çok bu hücrelerin ürettiği melanin miktarından ve türünden kaynaklanır. Güneşe maruz kalan deride melanin üretimi artar; bronzlaşma bu artışın görünür sonucudur. Çillerin oluşumu da melaninin deride düzensiz dağılmasıyla ilgilidir.
En büyük iç organ hangisidir?
Vücudun içinde yer alan organlar arasında en büyüğü karaciğerdir. Karın boşluğunun sağ üst bölümünde, diyaframın hemen altında bulunur. Karaciğer, sindirime yardım eden safrayı üretir, besin maddelerini işleyip depolar, kandaki pek çok maddeyi düzenler ve zararlı maddeleri etkisiz hâle getirmeye yardım eder. Hasar gördüğünde kendini belirli ölçüde yenileyebilen nadir organlardan biri olması da onu ayrıca ilgi çekici kılar.
Karaciğerin bir diğer dikkat çekici özelliği, iki ayrı kaynaktan kan almasıdır. Organa hem kalpten gelen oksijenli kan hem de sindirim kanalından gelen ve emilen besinleri taşıyan kapı toplardamarı (vena porta) ulaşır. Böylece bağırsaklardan emilen maddeler genel dolaşıma karışmadan önce karaciğerden geçer ve burada işlenir. Bu düzen, karaciğerin vücudun kimya laboratuvarı olarak anılmasının başlıca nedenlerinden biridir.
Büyük organlar sıralanırken genellikle deri, karaciğer, beyin ve akciğerler öne çıkar. Ancak akciğerler iki ayrı organ olarak sayıldığından tek bir organ karşılaştırmasında karaciğer en büyük iç organ olma özelliğini korur.
Sık yapılan yanılgılar
“En büyük organ karaciğerdir.” Bu ifade eksiktir. Karaciğer en büyük iç organdır; vücudun tamamı düşünüldüğünde ise en büyük organ deridir. Sorudaki “iç” kelimesi cevabı değiştirir.
“Deri yalnızca bir örtüdür.” Deri; ısı düzenlemesinden vitamin yapımına, duyu algısından bağışıklığa kadar pek çok aktif görev üstlenir. Yaygın biçimde vücudun sınırı olarak düşünülse de aslında iç ortamın dengesini korumaya yardım eden canlı bir organdır.
“Deri hücreleri hiç yenilenmez.” Tam tersine, epidermis vücudun en hızlı yenilenen dokularından biridir. Evlerdeki tozun bir bölümünün dökülen deri hücrelerinden oluştuğu da bilinen bir gerçektir.
Bilgili misin?
1/4Vücudun en büyük iç organı hangisidir?
Cevabı göster
C) Karaciğer — Karaciğer en büyük iç organdır. Deri genel olarak en büyük organdır ama iç organ değildir; beyin ve akciğer karaciğerden küçüktür.
2/4Derinin en üst katmanına ne ad verilir?
Cevabı göster
A) Epidermis — Epidermis derinin dış katıdır. Dermis onun altındadır; perikard ise kalbi saran zardır.
3/4Deriye rengini veren pigmenti hangi hücreler üretir?
Cevabı göster
D) Melanositler — Melanositler melanin üretir. Osteoblastlar kemik yapar, nöronlar sinir sinyali iletir, alyuvarlar oksijen taşır.
4/4Aşağıdakilerden hangisi derinin görevlerinden biri değildir?
Cevabı göster
B) Safra üretmek — Safra karaciğerde üretilir. Isı düzenleme, D vitamini yapımı ve dokunma duyusu derinin görevleridir.
Sık sorulan sorular
Saç ve tırnaklar derinin parçası mıdır?
Evet. Saç, tırnak, ter bezleri ve yağ bezleri derinin eklentileri olarak kabul edilir ve deriyle birlikte örtü sistemini oluşturur.
Deri neden kırışır?
Yaşla birlikte dermisteki kolajen ve elastin lifleri azalır ve yıpranır. Bu durum derinin esnekliğini ve gerginliğini kaybetmesine yol açar.
Ter neden serinletir?
Deri yüzeyindeki ter buharlaşırken vücuttan ısı alır. Bu buharlaşma ısı kaybı, vücut sıcaklığını düşürmenin en etkili yollarından biridir.
Kaynakça
- Structure and Function of the Skin · MSD Manual Consumer Version
- Skin Conditions · MedlinePlus (NIH)
- Digestive System: How It Works · NIDDK (NIH)